عمر و تبعيضهاى نژادى يكى از انحرافهاى اساسى و ريشه‌دار در حكومت عثمان ، داستان تبعيض نژادى و برترى دادن بنى اميه بر ساير نژادها و اقوام اسلامى بوده است ، ولى بايد در نظر داشت كه اين تبعيض به طور اصولى در زمان عمر پىريزى شده بود . امتيازهايى كه عمر براى نژاد عرب بر عجم قائل بود و رفتار ناپسندى كه او با عجمها داشت تا آنجا روشن و آشكار بوده است كه به نام « سنت عمر » معروف گرديد . معاويه در نامه‌اى كه به « زياد بن أبيه » دارد و ضمن آن وى را به سختگيرى و سوء رفتار با عجم تشويق مىكند ، چنين مىنويسد : « بنگر به بندگان و آنهايى كه از عجمها مسلمان شدند . رفتارت نسبت به آنان طبق « سنت عمر » باشد ، زيرا به كار بستن اين سنت موجب خوارى و ذلّت آنهاست . » آن‌گاه معاويه چنين ادامه مىدهد ، « عربها از عجم زن بگيرند ، ولى به آنها زن ندهند ؛ آنها از عجم ارث ببرند ، ولى عجم از عرب ارث نبرد ؛ سهم آنها را از عطا و بيت المال بسيار كم قرار بده . آنان را در جنگها در صف مقدم بگذار . كارهاى پست را به آنها بسپار ، راهها را اصلاح كنند و درختان را قطع نمايند . هيچ يك از عجمها بر عرب امامت نكند و تا عربها در مسجد هستند ، عجمها را در صف اول قرار ندهيد . آنها را در سرحدّات اسلامى مأموريت مده و فرمانرواى هيچ‌يك از شهرها مگردان . آنان را در پست قضاوت قرار نده . اينها « سنت عمر » بود نسبت به عجم و غير عرب . پس هنگامى كه نامهء من به تو رسيد ، عجم‌ها را خوار گردان و آنها را مورد اهانت قرار بده و هيچ حاجتى را براى آنها برآورده مساز » . « 1 » در اين نامه ، همان‌گونه كه ملاحظه فرموديد ، معاويه كثيف‌ترين نوع تبعيض نژادى را كه در آن برترى عرب بر عجم به طور يك جانبه مطرح است ، به يكى از عمّالش فرمان مىدهد ، اما تأكيد مىكند كه اين گونه رفتار با عجم‌ها « سنت عمر » بوده است . جرجى زيدان ، نويسنده و مورخ معروف مسيحى ، در اين باره مىنويسد : « عمر ضمن وصيت خود مىگويد از اخلاق ناستودهء عجم بپرهيزيد ! » سپس چنين اضافه مىكند : « نخستين خليفه‌اى كه عرب را بر ديگران برترى داد ، عمر بود . عمر مىگفت اين كار بدى

--> ( 1 ) - عباس قمى : سفينة البحار ، بنياد پژوهشهاى اسلامى ، 1416 ه ق ، ج 3 ، باب عجم ، ص 419 .