مرضيه محمدزاده

1143

دانشنامهء شعر عاشورايى انقلاب حسينى در شعر شاعران عرب و عجم ( فارسي )

جلال الدّين همايى استاد جلال الدّين همايى متخلّص به « سنا » يكى از نوابغ و مفاخر زبان و ادب فارسى فرزند طرب شيرازى به سال 1317 ه . ق . ( 19 دى 1278 ش ) در اصفهان به دنيا آمد . تحصيل را از كودكى نزد پدر و مادر خود آغاز كرد و بعد در مدارس « حقايق » و « قدسيه » ادامه داد . صرف و نحو و رياضيّات را در آن مدارس خواند و از سال 1328 تا 1348 ه . ق . در مدرسه‌ى علميه‌ى « نيم آورد » ، در حجره‌اى كه به او داده بودند با جديّت به كسب علم پرداخت . وى در آن مدت از محضر استادان بزرگى چون آية اللّه سيّد محمد باقر درچه‌اى ، آقا شيخ على يزدى ، حاج سيّد محمد كاظم كروندى اصفهانى و آقا شيخ محمد خراسانى معروف به حكيم و نيز آية اللّه العظمى حاج آقا رحيم ارباب اصفهانى بهره برد و در ادبيات ، حكمت ، فلسفه ، فقه و هيأت تبحّر و استادى يافت و به تدريس ادبيات عرب در آن حوزه پرداخت . استاد همايى در سال 1348 ه . ق . ( 1307 ه . ش . ) به تهران منتقل شد و رسما در خدمت وزارت معارف به تدريس در مدارس متوسطه پرداخت . بعد از آن در دانشگاههاى حقوق و ادبيات دانشگاه تهران تدريس را آغاز كرد و تا 1345 كه به درخواست خود از خدمت رسمى بازنشسته شد ، در آن سمت دانشجويان بسيارى را از دانش خود بهره‌مند ساخت . پس از آن مرتبه استادى ممتاز به او داده شد و نيز چند دوره به تدريس تاريخ علوم و معارف اسلامى در دوره‌ى فوق ليسانس اشتغال داشت . او در سراسر زندگيش به كارى جز تدريس و تأليف و طبع كتب نپرداخت . آثار استاد همايى بسيار است . برخى از آثار وى عبارتند از : « تاريخ ادبيات ايران » ( دو جلد ) ، « نصيحة الملوك » ( تصحيح ) ، « مصباح الهداية » ( تصحيح ) ، « التفهيم ابو ريحان بيرونى » ( تصحيح ) ، « دستور زبان فارسى » ، « صناعات ادبى غزالى نامه » ، « خيامى نامه » ، « مولوى نامه » و . . . ديوان اشعارش تحت عنوان « ديوان سنا » به طبع رسيده است . استاد از چهار سالگى به منتخب « حديقه‌ى سنايى » كه 1001 بيت بود علاقه‌ى شديد داشت و آن را حفظ كرد و تحت تأثير همين مطلب تخلص « سنا » اختيار كرد و نيز گاهى با كلمه‌ى « همايى » تخلّص مىكرد . استاد علاقه خاصى به ديوان اشعارش داشت . ديوان توسط استاد و به خط خود او جمع‌آورى و تدوين شده از لحاظ ادبى ارزش بسيار دارد ، چون اشعار آن را كسى سروده كه سالها صناعات ادبى و علم بلاغت تدريس مىكرد ، و بر اكثر كتب نقد شعر حاشيه نوشته و در اين زمينه خود نيز تأليفات و عقايد بكر و تازه دارد . گذشته از جنبه‌ى ادبى و اخلاقى اشعار ، ديوان استاد حاوى نكات تاريخى فراوان است به طورى كه جمع آنها آمارگونه‌اى از حوادث مهم و مختصر شرح حال رجال مشهور علمى و ادبى معاصر مملكت ، شامل تاريخ و محل تولد و وفات ، مناصب و مشاغل ، آثار و احيانا خصوصيات بارز اخلاقى ايشان به دست مىدهد . استاد طى خدمات دوره‌ى دانشگاهى دو سفر كوتاه به خارج رفته است : يكى براى تأسيس كرسى ادبيات فارسى در بيروت و ديگرى براى تأسيس كرسى ادبيات فارسى دانشگاه لاهور در پاكستان . استاد همايى در 28 تير ماه سال 1359 ه . ق . در اثر بيمارى برونشيت مزمن در تهران درگذشت . پيكرش به اصفهان منتقل شد و در تكيه لسان الغيب به خاك سپرده شد . « 1 » - * -

--> ( 1 ) - ديوان سنا ؛ مقدمه با تلخيص .