دوره اول : قرن اول تا پايان قرن سوم هجرى [ عمده‌ترين موضوعات مطرح در شعر اين دوره‌چنين است : ] رثا و نوحه‌سرايى : واژه‌هاى اشعار در اين قرون ، گريه و ناله بر اندوه بزرگ و فاجعه‌ى جانگداز كربلاست . قرب زمانى حادثه ، آن را محسوس و دردناك نموده است . شاعران بىباك و عاشق اين دوران به وضوح و صادقانه از ضمير دردمند خويش پرده برمىدارند . ورود به عصر عباسى باوجود اشعار انتقامجويى از قاتلان حسين ( ع ) و به كيفر رسيدن بنى اميه ، از غم حادثه نمىكاهد . در ثلث اخير اين دوران رثاى « دعبل بن على الخزاعى » سرآمد ديگر مراثى است . محورهاى زير مشخصه‌هاى اصلى شعر اين دوران مىباشد : ندامت و پشيمانى : در اوايل اين دوره يعنى قرن اول هجرى شعراى نادم و توّاب اشعار جانسوزى را در افسوس و پشيمانى خويش به جاى نهاده‌اند . آنان كه در مسير كربلا ، حسين ( ع ) را تنها گذاردند و يا در زندان ابن زياد اسير بودند و به گونه‌اى از يارى حسين ( ع ) محروم شدند ، با آه و افسوس از اين امر ياد كرده و گاه تا پايان زندگى با اين اندوه و حسرت ، گذران عمر نموده‌اند . افرادى چون عبيد اللّه بن حرّ جعفى كه امام ، خود براى دعوت به خيمه‌اش رفت ولى او با بهانه‌هاى گوناگون از همراهى با حضرت سرباز زد و امام ( ع ) به او نصيحت فرمودند كه به دوردستها رود تا صداى استغاثه‌ى امام را در روز عاشورا نشنود و گرنه با ذلّت در جهنم فرو مىافتد . « 1 » هنوز چندى از واقعه‌ى عاشورا نگذشته است كه ندامت ، وجود او را در خويش مىگدازد و در شعر او سوزش اين افسوس را مىتوان يافت . اين ندامت در اشعار توّابين به اوج مىرسد تا آنجاكه به دعوت براى اقدامى چاره‌ساز و جبران‌كننده منتهى مىگردد . هجو بنى اميه و دعوت به خونخواهى حسين ( ع ) : باوجودىكه با اشعار حسينى حتى در قالب رثا از سوى بنى اميه به شدت برخورد مىشود ، شاعران اين عصر به انتقام خون حسين ( ع ) مىسرايند . براى شاعران سده‌ى نخست كه از تابعين يا فرزندان آنها هستند ، خاندان پليد بنى اميّه و دشمنىهاى آنها در برابر پيامبر ( ص ) و در جنگها ، زنده و محسوس است . اين سبك با پايان گرفتن عصر اموى خاتمه نمىيابد ، بلكه همچنان و با تعدّى در عصر عباسى دنبال مىشود . همان شدّتى كه منصور نمرى را به خروش مىآورد و موجب تعقيب او از جانب حكومت مىشود . او در ادامه ، حكومت عباسيان را استمرار حاكميّت بنى اميّه مىشمارد و انتقام از اينها را انتقام از آنها مىداند ، چراكه موضع‌گيرى هر دو حكومت در برابر خاندان پيامبر ( ص ) يكسان است . اما از اواخر قرن دوم ، شاعرانى به ظهور مىرسند كه به دليل تعلّق و وابستگى به خلافت عباسى ، تلاش مىكنند احساسات پاك مردم و عشق آنان به حسين ( ع ) را به نفع عباسيان هدايت نمايند . افرادى چون « ابن المعتز » ( م 296 ه . ق . ) از اميران خاندان عباسى و قاسم بن يوسف كه خاندانش در خدمت دربار عباسى هستند از اين جمله‌اند .

--> ( 1 ) - تاريخ طبرى ؛ ج 7 ، ص 306 . الكامل ؛ ج 3 ، ص 282 .