خروش بيرونى از واقعه سخن گفته باشند ! چهارده قرن از وقوع حادثه‌ى كربلا مىگذرد و به شهادت تاريخ در سوگ هيچ انسانى از آدم تا خاتم ، آن‌قدر مرثيه كه در سوگ ابا عبد اللّه سروده شده است ، پديد نيامده و شعر سروده نشده است و گذشت زمان و مرور دهور آن را هر سال از سال پيش زنده‌تر و شكوهمندتر ساخته است . شعر حسينى به خاطر وجود روح حماسى موجب خشم ظالمين شد و باعث شد به صورت رمزى براى پيكار و حتى حق‌طلبى مبدل شود . شعر حسينى سينه‌به‌سينه جزئيات حادثه‌ى كربلا را نقل كرد تا موجب جاودانگى آن شود و به دليل ورود به مجالس و منابر ، پايگاه مردمى مناسبى كسب نمود و حتى به خاطر علقه‌هاى قلبى و فكرى مردم به سرعت در حافظه‌ى آنان جاى گرفت و گاهى به صورت ضرب المثل هم درآمد « 1 » . شعر حسينى يكى از عاطفىترين ، تأثيرگذارترين و صادق‌ترين اشعار در ادب عرب محسوب مىگردد . شدت فاجعه‌ى عاشورا ، فشار و بىعدالتى حاكمان ، سوز و شور دينى ، بىنظيرى حماسه‌ى حسين و ترغيب ائمه اهل بيت ع از عوامل موثر در نشأت و شكوفايى اين ادب به شمار مىآيد . در مقابل ترغيب و تشويق ائمه ، تحذير و تهديد حاكمان خصوصا در عصر بنى اميه و بنى عباس شدت مىيابد . ليكن از اوج‌گيرى اين ادب نمىكاهد ، بلكه بر شور آن مىافزايد . مهم‌ترين عوامل و انگيزه‌هايى را كه باعث شد شاعران در مدح امام حسين ( ع ) و كربلاى او شعر بسرايند عبارتند از : ثواب و وصول به اجر اخروى ، تعلّقات اعتقادى و وابستگى مذهبى ، شيفتگى به اين حماسه بزرگ ، حبّ اهل بيت ، حبّ اهل بيت ، و بالاخره عمق فاجعه و شدت تراژدى عاشورا ، شدت فاجعه‌ى كربلا ، اشك و احساس شاعر را بىاختيار به جوشش واداشت و در شعر و ادب سرازير نمود . از اينروست كه « رثا » « 2 » يكى از برجسته‌ترين اغراض شعر حسينى در همه‌ى دوره‌ها به شمار آمده است . از ديگر سو ، ضربه‌ى بيدارگرى كه حسين ( ع ) بر غيرت خفته‌ى دينى نواخت ، شور و سوز احياى سنت پيامبر ( ص ) و عطش حاكميت صالحان را در جامعه زنده كرد و در قالب اشعار حماسى « 3 » به دامان ادب ريخت .

--> ( 1 ) - از شاعر معاصر « محسن ابو الحب » : ان كان دين محمد لا يستقم الا بقتلى فيا سيوف خذينى » ادب الطف . ج . 1 ، ص 131 ( 2 ) - مرثيه در لغت گريستن بر مرده و ذكر محامد وى و نوحه‌سرايى و تأسف از درگذشت او را مىگويند و مرثيه ، ساختن شعرى در رثاى كسى است كه جهان را بدرود گفته و به ديار باقى شتافته است . در اصطلاح ادب ، رثا يا مرثيه بر اشعارى اطلاق مىشود كه در ماتم گذشتگان و تعزيت ياران و بازماندگان و اظهار تأسف بر مرگ پادشاهان و بزرگان و ذكر مصائب ائمه‌ى اطهار ( ع ) مخصوصا سيد الشهداء ( ع ) و ديگر شهداى كربلا و ذكر مناقب و مكارم و تجليل از مقام و منزلت شخص متوفى و بزرگ نشان دادن واقعه و تعظيم مصيبت و دعوت ماتم‌زدگان به صبر و سكون و معانى ديگرى از اين قبيل سروده شده است . آنگونه مراثى كه در رثاى عزيزان سروده شده است از آنجا كه از دلى سوخته و جانى اندوهگين برخاسته بازگوكننده احساسات و عواطف درونى و واقعى شاعر است و در شمار زيباترين اشعار قرار دارد . ( 3 ) - حماسه در لغت به معناى دلاورى و شجاعت است . حماسه يكى از انواع ادبى و در اصطلاح شعرى است داستانى از تاريخ تخيّلى يك ملت با زمينه‌ى قهرمانى ، قومى و ملى كه با قهرمانىها و اعمال و حوادث خارق‌العاده درمىآميزد . ويژگى اصلى حماسه تخيّلى بودن و شكل داستانى آن است . وجود انسان‌هاى آرمانى و برتر كه از نظر نيروى جسمانى و معنوى برگزيده و ممتاز هستند . از ديگر ويژگىهاى حماسه به شمار مىآيد . در اين نوع شعر ، شاعر هيچ‌گاه عواطف شخصى