مرضيه محمدزاده

27

دانشنامهء شعر عاشورايى انقلاب حسينى در شعر شاعران عرب و عجم ( فارسي )

حريم و ناموس مذهب و حفظ و حراست مآثر اهل بيت ( ع ) به‌پا خاستند تا در مجتمع خود نام امامان را رواج دهند . نسبت به شعراى اهل بيت توجه مىنمودند و با دادن جايزه موجبات تشويقشان را فراهم مىكردند و چنان‌كه به تأليف كتب فقهى و معارف اسلامى اهميت مىدادند به تدوين كتب شعرى و تشريح فنون ادبى مىپرداختند ، تا اصول شعر و ادب تقويت شده ، جاويد بماند . مرحوم « كلينى » كه بيست سال از عمر خود را در راه تأليف كتاب كافى صرف نمود كتابى مشتمل بر اشعارى در وصف اهل بيت ( ع ) دارد . « عياشى » عالم بزرگ شيعه كتابى به نام « معاريض الشعراء » دارد . مرحوم « صدوق » آن جان‌باخته‌ى احياى فقه و حديث ، كتاب شعرى دارد . مرحوم « جلودى » شخصيت بارز شيعه در بصره ، كتابى دارد كه اشعار امام على بن ابى طالب ( ع ) را جمع‌آورى نموده است . استاد طايفه شيعه در الجزيره « ابو الحسن شمشاطى » مؤلف كتاب « مختصر فقه اهل بيت » كتابى گرانبها در فنون شعر دارد . مرحوم « مفيد » معلم امت اسلام ، كتابى در مسائل مربوط به شعر و شاعرى دارد . مرحوم « سيّد مرتضى » علم الهدى داراى ديوان مفصّل شعرى است و به علاوه در فنون شعر تأليفات نفيسى دارد . مرحوم « سيّد رضى » نيز داراى ديوان مفصّل شعر مىباشد . تفسير تبيان شيخ الطائفه « طوسى » حاكى از اين است كه وى يكى از بزرگترين شعردانان و شعرشناسان قرن پنجم است . هم‌چنين فقهاء و علماى ديگر شيعه نيز مشوّق اين راه بوده‌اند و علماى بزرگ پيوسته در اعياد مذهبى و هم‌چنين در روزهاى وفات امامان ( ع ) با مدح و مرثيه‌سرايى ، مكتب اهل بيت ( ع ) را احياء مىنمودند و دلهاى شنوندگان را از مهر و محبت به اين خاندان لبريز و پيوند معنوى مردم را با ايشان محكم مىساختند . شعرا نيز در مجالس ، مورد احترام و تكريم بودند . اين روش پسنديده در بعضى از اعصار بيشتر از عصر ديگر رونق مىيافت و در مردم نشاط و احساسات بيشترى حس مىشد . دوران بحر العلوم و كاشف الغطاء و آية اللّه شيرازى از دوره‌هاى رواج شعر در مكتب اهل بيت ( ع ) مىباشد . با گسترش اسلام در ديگر كشورها به‌ويژه ايران ، فرهنگ ارزشمند قرآنى سريعا تأثير خود را گذاشته و شاعران و سخنوران تشنه‌ى عرفان ، گويى گمشده‌ى خود را يافته و در بحر بيكران اين فرهنگ به غوص و سياحت پرداختند و از اين رهگذر افرادى همچون فردوسى ، عطار ، مولوى ، خواجوى كرمانى ، صائب تبريزى و . . . با جوش و خروش ديگر به ميدان آمدند . شاعران متأثر از فرهنگ غنى اسلام نه تنها خود در مسير صحيح قلم و بيان قرار گرفتند ، بلكه كوشيدند تا در اشعار خود آيات ربّانى و احاديث نبوى را به مردم معرفى كنند و در تعالى و تكامل افراد جامعه وظيفه‌ى الهى خود را به انجام رسانند . در ادبيات فارسى از قرن چهارم ، سروده‌هايى كه دفاع از خاندان پيامبر و ستايش فضايل و مكرمت‌هاى ائمه و به‌ويژه سروده‌هاى عاشورايى را دربر داشته باشد ، ديده مىشود . در اشعار كسايى مروزى رنجها و دردهاى خاندان پيامبر ( ص ) ، خوشگذرانى خلفاى عباسى ، دشمنى و عداوت مخالفان كاملا مشهود است و به زبان ديگر تصويرى از اوضاع سياسى ، اجتماعى و فرهنگى قرن چهارم هجرى در ايران را در آينه‌ى شعر او مىتوان ديد . يكى ديگر از شاخص‌ترين و برجسته‌ترين شاعران كه از اهل بيت ( ع ) دفاع كرده ، شاعر قرن پنجم هجرى ناصر خسرو قباديانى است كه در سروده‌هايش دفاع از اهل بيت با تكيه بر آيات قرآن و روايات پيامبر كه در شأن على ( ع ) و اهل بيت او آمده ، فراوان مىباشد . رواج شيعه به خصوص در دوران صفويه باعث رويكرد شاعران به توصيف ائمه ( ع ) ، بيان مصايب كربلا و شرح مظلوميت اهل بيت ( ع ) گرديد . در اين دوره شاعرانى پيدا شدند كه مراثى و مناقب حضرت سيد الشهداء ( ع ) را در قالب تركيب‌بند به بهترين وجه سرودند و از آن پس تاكنون اين چشمه‌ى جوشان ، هم‌چنان در جوشش و خروش است و طبع‌هاى لطيف و دقيق