امام در سير واقعه كربلا ، بخصوص در شب و روز عاشورا و نيز در سخنانى كه در مقابل سپاه دشمن و هم‌چنين در جمع اصحاب خود بيان مىدارد به مفهوم بىاعتبارى و پستى دنيا بارها در قالب اشعارى اشاره مىفرمايند : يا دهر افّ لك من خليل * كم لك بالاشراق و الاصيل من صاحب او طالب قتيل * و الدّهر لا يقنع بالبديل و انّما الامر الى الجليل * و كلّ حىّ سالك السّبيل « 1 » آه از دوستى تو اى روزگار ! چه‌بسا ياران و جويندگانى را كه در بامداد و شامگاهت كشته نهادى . آرى روزگار به جاى آنان ، ديگرى را نپذيرد . راستى كه پايان كار ، به دست خداى شكوهمند است و هر زنده‌اى بايد اين راه را طى كند . در روز عاشورا ياران امام ( ع ) ، فرصت آفريدن حماسه‌هاى عظيم و جاودانه را يافتند و در حالىكه شجاعانه به قلب سپاه دشمن حمله مىكردند طرح رجزهاى آنان نيز مرور فرهنگنامه كربلاست . اين رجزها آيينه‌ى آيين نبرد در آن زمان و فراتر از آن ترجمان انگيزه ، تفكر ، عشق ، امام‌شناسى و عرفان صحابه‌ى مخلص ابا عبد اللّه است . رجزهاى خاندان بنى هاشم نيز از زيباترين و ژرف‌ترين رجزهاى كربلاست . آنان نبرد را آزمون‌گاه مردان و معيار شناسايى جوهره‌ى انسان‌ها معرفى كرده‌اند . آنان‌كه در لحظه‌هاى هول و خطر و در هنگامه‌ى دفاع از مرز حقيقت ، تزلزل و سستى نمىشناسند و ميدان را به دست بهانه‌ها و توجيهات نفسانى نمىسپارند ، انسانهايى و الا و بزرگ‌منش و متعالىاند . در رجز آنان طرح نكات درس‌آموز ، حكمت‌ها و پيام‌هاى عميق و مؤثر ، بارزتر و محسوس‌تر است . بيش از همه شخص امام حسين ( ع ) و پس از او ابو الفضل العباس ( ع ) و سپس على اكبر ( ع ) در رجزهاى خويش به وعظ ، حكمت ، اصول و بنيادهاى اعتقادى و ارزش‌هاى الهى پرداخته‌اند . در عصر عاشورا پس از شهادت امام ( ع ) كه آخرين تكيه‌گاه مقاومت و پايدارى شكسته شد ، زنى بزرگ در هيئت اسيران و در سيرت رسولان ، بنيادهاى تزوير و نيرنگ و ستم را فرو ريخت و به دنبال او اهل بيت پيامبر ذهن‌هاى بسته و دلهاى قفل‌زده را با خواندن خطبه و سرودن اشعارى گشودند ، تبليغات را شكستند و جوّ مسموم و فضاى دروغ‌آلود را با روشنگرى به شورش و هيجان و خيزش كشاندند . شيعه در تاريخى مشحون از جنايت ، تبعيد و شكنجه كوشيد آرمان عاشورا و فرهنگ كربلا را پاس بدارد و به انتشار انديشه‌هاى ستيزنده با ظلم بپردازد و با همه‌ى تنگناها و رنجها و محروميت‌ها در آوارگى و غربت و تبعيد ، بذر خيزش و حركت در جامعه بيفشاند ، يكى از جلوه‌هاى شكوهمند پايدارى در تاريخ اسلام و به‌ويژه تشيع ، بيان ارزش‌ها ، عظمت‌ها و ابعاد شخصيّت امامان و در مفهومى دقيق‌تر و وسيع‌تر معصومين ( ع ) و اهل بيت پيامبر ( ص ) در قالب سروده‌هايى نغز است . اين نوع پايدارى و اين سروده‌هاى حماسه‌گون ، تنها تصويرى از مظلوميت ، حقانيت و عظمت خاندان پيامبر ( ص ) به‌دست نمىداد ، بلكه چهره‌ى سياه و تباه دشمنان و بيدادى را كه بر مرزداران بزرگ آيين پيامبر ( ص ) مىرفت را نيز آشكار مىساخت . شايد اولين و شاخص‌ترين نمونه اين سرودن ، پس از سروده‌هاى كربلا و سروده‌هاى قافله‌ى اسيران كربلا در كوفه و شام ، قصيده مشهور فرزدق شاعر باشد . فقهاى امت اسلامى و زعماى مذهب نيز از سيره‌ى ائمه معصومين ( ع ) پيروى كرده و در راه خدمت به دين و حمايت از

--> ( 1 ) - وقعة الطف ؛ ص 200 . مقاتل الطالبيين ؛ ص 113 .