مرضيه محمدزاده

16

دانشنامهء شعر عاشورايى انقلاب حسينى در شعر شاعران عرب و عجم ( فارسي )

غير آنان است . و براى آن فرموده است و يُطَهِّرَكُمْ كه رسول اللّه ( ص ) و على و حسن و حسين جزو آنان بوده‌اند . و چون مذكّر و مونّث در عبارتى جمع شوند ، غلبه را بر مذكر مىدهند ؛ و آيه اقتضاى آن دارد كه زوجات از اهل بيت هستند . زيرا آيه در حق آنان است و خطابش با آنان است . و سياق كلام هم بر آن دلالت دارد . و خداوند داناتر است . اما امّ سلمه [ يكى از همسران ارجمند پيامبر ( ص ) ] گفته است اين آيه در خانه‌ى من نازل شد ، آنگاه رسول اللّه ( ص ) على و فاطمه و حسن و حسين را فراخواند و ايشان با او زير كساء خيبرى جمع شدند ، و فرمود اينان اهل بيت من هستند و اين آيه را خواند و فرمود : اللّهمّ اذهب عنهم الرّجس و طهّرهم تطهيرا و امّ سلمه پرسيد يا رسول اللّه آيا من هم جزو آنانم ؟ حضرت ( ص ) فرمود : شما هم جاى خود داريد و مقام شما هم خوب است . اين حديث را ترمذى و ديگران نقل كرده‌اند و حديث غريبى است . . . » ( تفسير قرطبى ) . 4 ) در تفسير آيه : « قُلِ اللَّهُمَّ فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ عالِمَ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبادِكَ فِي ما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ » ( بگو بار خدايا ، اى پديدآورنده آسمانها و زمين ، اى داناى پنهان و پيدا ، تو در ميان بندگانت در آنچه اختلاف داشته‌اند ، داورى مىكنى ) ( زمر ، 46 ) . ابو الفتوح رازى ( قرن ششم هجرى ) صاحب كهن‌ترين تفسير فارسى شيعى و على الاطلاق صاحب يكى از مهم‌ترين ( حداكثر 5 - 6 تفسير از ) تفاسير قرآن كريم درباره اين آيه مىنويسد : « منذر الثورى گفت به نزديك ربيع خثيم حاضر بودم . مردى درآمد ( به درون آمد ) از آنان كه به قتل حسين بن على عليه السلام حاضر بودند . ربيع [ كه به گفته‌ى زمخشرى مردى بسيار كم‌سخن بود ، طاقت خاموشى نياورد و سكوتش را شكست و ] گفت شماييد كه سرهاى نبيرگان رسول بر فتراكها آورده‌ايد . به خداى كه گزيدگانى را كشته‌ايد كه اگر [ - هرگاه ] رسول خداى ايشان را ديدى بر كنار خود بنشاندى و بوسه بر دهن ايشان دادى . آنگه اين آيت بخواند . » 5 ) در شأن نزول و در تفسير آيه مودت قربى : « ذلِكَ الَّذِي يُبَشِّرُ اللَّهُ عِبادَهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ ، قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيها حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَكُورٌ » . ( اين بهشت همان است كه خداوند به بندگانش كه ايمان آورده‌اند و كارهاى شايسته كرده‌اند ، مژده داده است ؛ بگو براى آن كار [ رسالت ] از شما مزدى نمىطلبم ، مگر دوستدارى در حق نزديكانم [ اهل بيتم ] ؛ و هركس كار نيكى كند ، در آن برايش جزاى نيك بيفزايم ؛ چراكه خداوند آمرزگار قدردان است ) ( شورى ؛ 23 ) . غالب مفسّران اهل سنّت هم برآنند كه مراد از « قربى » اقارب رسول اللّه ( ص ) يعنى اهل بيت ، عليهم السلام ، است . زمخشرى مىگويد : « . . . و روايت كرده‌اند كه چون اين آيه نازل شد ، گفتند يا رسول اللّه قرابت تو كيانند كه بر ما مودت آنان واجب شده است ؟ فرمود : « على و فاطمه و پسران آن‌ها » و مويّد آن روايتى است از على ، رضى اللّه عنه ، كه فرمود : به نزد رسول اللّه ( ص ) از رشكى كه بعضى از مردم به من مىبرند شكايت كردم . فرمود آيا خشنود نيستى كه چهارمين چهار تن باشى ؟ اولين كسى كه وارد بهشت شود منم و تويى و حسن و حسين و همسران ما از دست راست و دست چپ ، و ذرّيه‌ى ما پشت سر همسرانمان هستند . . . » 6 ) در تأويل آيه « وَ فَدَيْناهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ » ( صافات ، 107 ) : معناى اين آيه‌ى قرآن چنين است : ( و به جاى او قربانى بزرگى را فديه پذيرفتيم ) . بسيارى از مفسران فريقين ذبح عظيم را به معناى قوچ يا چيزى نظير او ياد كرده‌اند . اما بعضى از مفسران شيعه از جمله ملا محسن فيض كاشانى در « تفسير صافى » ، سيد هاشم بحرانى در تفسير « برهان » ،