ابن هانى اندلسى ابو القاسم يا ابو الحسن ، محمّد بن هانى بن محمّد بن سعدون اندلسى از اعقاب مهلب بن ابى صفره « 1 » ، شاعر بزرگ شيعى مغرب است . پدرش اهل يكى از دهات مهديه در تونس و مردى شاعر و اهل علم بود . او به اندلس منتقل شد . ابن هانى در شهر قرطبه يا اشبيليه به سال 320 يا 326 هجرى متولد شد و كودكى و سنين تحصيل را در قرطبه گذراند . آنگاه به اشبيليه رفت و نزد حاكم آن شهر تقرب و محبوبيت بسيار يافت . اما به علت سخنان بىپروايش مردم او را ملحد خواندند و حاكم دوستانه او را بيرون كرد . ابن هانى آنگاه به الجزاير و مصر سفر كرد و به درخواست المعز لدين اللّه خليفه فاطمى به دربار او راه يافت و همراه او به سال 361 هجرى كه بناى شهر قاهره پايان يافت ، به آن شهر رفت . آنگاه از خليفه اجازه خواست كه به اشبيليه رود و زن و فرزندان خود را به قاهره بياورد ، كه مورد موافقت قرار گرفت . ليكن در راه بازگشت از اشبيليه در شهر « برقه » به علت نامعلومى در 24 رجب سال 362 هجرى در سن 36 سالگى به قتل رسيد . بعضى فقهاى اسلام ابن هانى را به سبب اشعار غلوآميزى كه در مدح المعز لدين اللّه سروده بود تكفير كردند . اما او با قصايد مدحى خود سرمشق مناقب‌سرايان شيعى عرب و عجم شد . او با شعر خود در مصر و شمال و مغرب آفريقا شهرتى به دست آورد كه هيچ شاعر ديگر به دو نرسيد . او در اشعار خود يك شيعى اسماعيلى متعصّب است . روانى و بلاغت و نظم منطقى و فلسفى او ، شعرش را خيلى زود در جهان اسلام منتشر كرد و در محافل مذهبى اسماعيليّه براى تبرّك خوانده مىشد . ديوان ابن هانى به ترتيب حروف تهجّى مرتّب شده و نخستين بار در « بولاق » به سال 1274 ه . ق . و بعد در بيروت به سال 1326 ه . ق . انتشار يافته است . اين ديوان داراى 246 صفحه و شامل قصايد مدح المعز لدين اللّه و جمعى ديگر از رجال و يك قصيده‌ى هجايى و دو مرثيه است . « 2 » او در ملامت و هجو بنى اميه و اعمال قبيحشان ، كسانىكه حق فرزندان پيامبر ( ص ) را از آغاز غصب نمودند ، سزاوارتر به ملامت مىبيند ، آنانىكه افراد غير لايق را مقدّم داشتند و در خلافت امرى را محكم كردند كه بعد از آن به عنوان لغزش از آن ياد نمودند . - * - او پس از نوحه‌سرايى بر حسين ( ع ) به قاتلان و مسببان اصلى اين فاجعه هجوم مىبرد . 1 - و أولى بلوم من أميّة كلّها * و إن جلّ امر عن ملام و لوّم 2 - أناس هم الدّاء الدّفين الّذى سرى * الى رمم بالطّف منكم و اعظم 3 - هم قدحوا تلك الزّناد الّتى روت * و لو لم تشبّ النّار لم تتضرّم 4 - و هم رشحوا تيما لأرث نبيّهم * و ما كان تيمىّ اليه بمنتمى 5 - على أىّ حكم اللّه إذ يأفكونه * أحلّ لهم تقديم غير المقدّم ؟ !

--> ( 1 ) - مهلب : ( م 83 ه ) فاتح خراسان و هند بود . ( 2 ) - وفيات الاعيان ؛ ج 2 ، ص 4 . معجم الادبا ؛ ج 7 ، ص 126 . دائرة المعارف الاسلاميه ؛ ج 1 ، ص 405 .