مرضيه محمدزاده
15
دانشنامهء شعر عاشورايى انقلاب حسينى در شعر شاعران عرب و عجم ( فارسي )
پيشگفتار [ : استاد بهاء الدين خرمشاهى ] امام حسين در قرآن كريم 1 ) در آية الكرسى ( بقره ، 255 ) : در ترجمهى فارسى تفسير طبرى آمده است : « روزى امير المومنين على بن ابى طالب ، رضى اللّه عنه ، به نزديك پيغامبر آمد ، پيغمبر ، صلوات اللّه عليه ، او را گفت كه يا على من سيّد [ همه ] عربم ، و مكّه سيّد همه شهرهاست ، و كوه سينا سيّد همه كوههاست . و جبرئيل سيّد همه فرشتگان است ، و فرزندان تو الحسن و الحسين سيد همهى جوانان بهشتاند و قرآن سيّد همهى كتابهاست و سورة البقرة سيّد قرآن است و اندر سورهى البقره يك آيت هست و آن آيت پنجاه كلمه است ، : و زير هر كلمتى پنجاه بركت است ، و آن را آية الكرسى خوانند » . 2 ) در آيه مباهله ( آل عمران ، 61 ) : مفسران اهل سنت ( ميبدى ، زمخشرى ، فخر رازى ، قرطبى ، بيضاوى و ديگران ) هم تصريح دارند كه مراد حضرت رسول ( ص ) از « أَبْناءَنا » ( پسران ما ) حسن و حسين عليهما السلام ، و مراد از « نِساءَنا » ( زنان ما ) فاطمه زهرا عليها السلام و مراد از « أَنْفُسَنا » ( خويشان نزديك خود ) حضرت على بوده است . يعنى چهار تنى كه همراه با خود حضرت ( ص ) پنج تن آل عبا يا اهل كسا را تشكيل مىدهند . جز اين آيه كه علو شأن ايشان را نشان مىدهد ، به تصريح زمخشرى و فخر رازى آيه تطهير ( احزاب 33 ) نيز به دنبال آن در گرامىداشت و پاكشمارى آنان نازل شده است . نصاراى نجران ( كه مخاطب مباهله ، يعنى زارى دو طرف و همراهانشان به درگاه خداوند و درخواست حمايت خداوند و نزول نعمت او براى طرف بر حق ، و نزول عقاب و عذاب او براى طرف غير بر حق ) چون صدق و اخلاص دليرانهى پيامبر ( ص ) و همراهانشان را مشاهده كردند ، هراسان و از عقوبت الهى بيمناك شدند و تن به مباهله ندادند و با پيامبر ( ص ) صلح كردند و درخواست كردند كه بر دين خود باقى بمانند و جزيه بپردازند و حضرت رسول ( ص ) پذيرفتند . 3 ) در آيه تطهير ( احزاب ، 33 ) : مفسران شيعه يك كلام ، آيه را در حق پنج تن مىدانند ، پس بهتر است اقوال مفسران اهل سنت را نقل مىكنيم . طبرى نويسد : « مراد خداوند ، عزّ و جل ، خاندان محمد ( ص ) است . و از رسول اللّه ( ص ) روايت شده است كه فرمود اين آيه درباره پنج تن نازل شده است [ درباره من و ] على و حسن و حسين و فاطمه » ( مختصر من تفسير الامام الطبرى ، ج 2 / ص 110 - 111 ، ذيل آيه ) . زمخشرى آيه را درباره زنان پيامبر ( ص ) مىداند . اما فخر رازى مىنويسد : « مراد از عنكم » اين است كه زنان و مردان اهل بيت او را دربر مىگيرد . و اقوال درباره اهل بيت مختلف است ، و درستتر اين است كه گفته شود دربارهى اولاد و ازواج اوست و حسن و حسين و على [ عليهم السلام ] هم از آنان هستند . زيرا او [ حضرت على ( ع ) ] به سبب معاشرتش با بيت نبى عليه السلام و ملازمت ( ص ) از اهل بيت او بود . قرطبى مىنويسد : " . . . و اهل علم اختلاف دارند كه مراد از اهل بيت كيست ؟ عطا و عكرمه و ابن عباس گويند : آنان فقط زوجات رسول اللّه ( ص ) اند و هيچ مردى داخل در آن نيست . . . " و گروهى از جمله كلبى گفتهاند آنها على و فاطمه و حسن و حسين هستند . در اين زمينه احاديثى از پيامبر عليه السلام منقول است و به قول خداوند كه مىفرمايد : لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ استناد كردهاند كه اگر مراد از اهل بيت ، زنان پيامبر ( ص ) بود ، مىفرمود عنكن و يطهركن ، مگر اينكه محتمل است كه ناظر به لفظ اهل باشد . . . و آنچه از آيه برمىآيد اين است كه فراگير همه اهل بيت اعم از همسران پيامبر ( ص ) و