واسطه قرار گرفته است « 1 » . از قضا ميان اخبارى كه در سيره ودر تاريخ طبري از محمد ابن إسحاق نقل شده ، حتى از نظر عبارات وألفاظ ، چندان تفاوتى وجود ندارد . همين عدم تفاوت در عبارات وألفاظ خود دليلي است بر وثوق كساني كه اخبار محمد بن إسحاق را به طبري منتقل كرده‌اند ، يعنى محمد بن حميد رازي وسلمة بن الفضل رازي . أبو عبد اللّه رازي « 2 » متولد رى ومتوفى به سال 248 ، از دانشمندان ومحدثان بزرگ رى ، كه در اين شهر ودر بغداد به روايت حديث مشهور شده وبسيارى از محدثان از قول أو روايت كرده‌اند ، كتابي را كه سلمة بن الفضل از روايات ابن إسحاق به نام مغازى فرآهم آورده بوده ، نقل كرده است . سلمة بن الفضل الأبرش ، أبو عبد اللّه رازي « 3 » از دانشمندان وقاضى رى ومتوفى در آنجا به سال 191 ، در موطن خود مبتداء ومغازى محمد بن إسحاق را استماع ودر كتابش به نام مغازى كه در شرق كشورهاى اسلامى شايع ومشهور بوده ، نقل وروايت كرده است . از همين كتاب بوده است كه محدثان اين ناحية مانند محمد بن حميد وشاگردش طبري ، اخبار خود را شنيده وبه جاى گذارده‌اند . اينك اگر روايات نقل شده از محمد بن إسحاق را كه از طريق محمد بن حميد وسلمة بن الفضل وأحيانا ديگران در خلال صفحات تاريخ طبري ديده مىشود ، وآنچه را در سيرهء ابن هشام وترجمهء فارسي آن وخلاصهء حاضر ، وقسمت باقي مانده از مغازى يونس بن بكير ومحمد بن سلمه « 4 » ، آمده است از اين جهت ملحوظ داريم كه در هر يك از منابع سه‌گانهء عربى مزبور ، كدام يك از روايات ابن إسحاق نقل شده است ، به اين نتيجة مىرسيم : - آراى مختلفه دربارهء طول زمان وابتداى آفرينش ؛ طبري 1 ، ص 9 ، 31 ، 33 ، 41 و 42 « 5 » . - آفرينش بهشت ؛ طبري 1 ، ص 464 . - آفرينش آدم وتعليم أسماء وقصهء إبليس وشجرهء ممنوعه وگمراهى آدم ؛ طبري 1 ، ص 83 ، 91 ، 93 ، 102 ، 105 ، 108 و 109 .

--> ( 1 ) . در چند مورد طبري به راويان بلا فصل ديگر ابن إسحاق استناد جسته مانند : علي بن مجاهد وإسماعيل بن عياش وسعيد بن يحيى الأموي وديگران . ( 2 ) . براي شرح حال أو - ابن حجر ، تهذيب ، ج 9 ، ص 127 - 131 ؛ خطيب بغدادي ، تاريخ بغداد ، ج 2 ، ص 259 - 264 ؛ ابن أبي حاتم ، الجرح والتعديل ، ج 3 ، ق 2 ، ص 232 ؛ ذهبي ، تذكرة الحفاظ ، ج 1 ، ص 490 ؛ ميزان ، ج 3 ، ص 530 ؛ مقدمهء ترجمهء سيره ، ص 35 . ( 3 ) . - مقدمهء ترجمهء سيره ، ص 35 . ( 4 ) . سيرة ابن إسحاق ، المسماة بكتاب المبتدأ والمبعث والمغازي ، تحقيق وتعليق محمد حميد اللّه ، رباط ، 1981 . ( 5 ) . جملاتى از روايت ص 172 تاريخ طبري در متن عربى سيره ( مقصود سيرة النبوية ، طبع قاهره است ) ج 1 ، ص 3 ، آمده است .