إِنَّ فِي ذلِكَ لَآيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ « 1 » « بدرستى كه در آنچه مذكور شده ، آيت ودلالت عظيمى هست بر وجود علم وقدرت وحكمت الهى براي گروهى كه تفكر مىكنند در آنها » . وامّا تأويل اين آيات : علي بن إبراهيم از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است كه : مائيم نحل كه خدا وحى كرده است بسوى آن ؛ وجبال ، عربند ، وخدا ما را امر كرده است كه شيعه از عرب بگيريم ؛ وَمِنَ الشَّجَرِ يعنى از عجم ؛ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ يعنى از موالى كه آزادكرده‌هايند يا آنها كه داخل قبايل عرب شده‌اند از عجمان واز ايشان نيستند ؛ وشراب وآشاميدنى به رنگهاى مختلف ، أنواع علوم است كه از ما به شما مىرسد « 2 » . وأيضا ديلمى از آن حضرت روايت كرده است در تفسير اين آية كه : نحل وزنبور كي آن رتبه دارد كه خدا بسوى آن وحى كند ؟ اين آية در شأن ما نازل شده است وما را تشبيه به نحل كرده است ؛ ومائيم كه أقامت كرده‌ايم در زمين خدا به امر خدا ؛ وكوهها ، شيعيان مايند ؛ وشجر ، زنان مؤمنه‌اند « 3 » . وعياشى از آن حضرت روايت كرده است كه : نحل ، كناية است از أئمة عليهم السّلام ؛ وجبال ، عربند ؛ وشجر ، آزادكرده‌هايند ؛ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ فرزندان وغلامانند كه آزاد نشده‌اند وولايت خدا ورسول وأئمة را اختيار كرده‌اند ؛ وآشاميدنى به رنگهاى مختلف ، فنون علوم است كه أئمة به شيعيان خود تعليم مىنمايند ؛ فِيهِ شِفاءٌ لِلنَّاسِ يعنى در علم شفا هست از براي ناس ، وشيعيان ما ناس‌اند وغير شيعيان را خدا بهتر مىداند كه چه چيزند ، واگر معنى اين آية آن باشد كه مردم گمان مىكنند كه مراد آن عسل است كه مردم مىخورند بايست كه هر بيمارى كه عسل بخورد شفا يابد زيرا كه فرمودهء خدا خلاف نمىشود وخلف در وعدهء خدا نمىباشد ، بلكه شفا در علم قرآن است زيرا كه خدا

--> ( 1 ) . آياتي كه از ابتداى فصل آورده شدند ، آيات 68 و 69 سورهء نحل مىباشند . ( 2 ) . تفسير قمى 1 / 387 ؛ تأويل الآيات الظاهرة 1 / 256 . ( 3 ) . تأويل الآيات الظاهرة 1 / 256 - 257 به نقل از ديلمى .