وآخرت چنانچه فرموده است وَجِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَالشُّهَداءِ . دوم آنكه : مراد آن باشد كه شما حجت باشيد بر مردم وبيان كنيد از براي ايشان حق ودين را ورسول گواه باشد وبيان‌كننده باشد دين را از براي شما . سوم آنكه : ايشان گواهى مىدهند از براي پيغمبران بر امّتهاى ايشان كه تكذيب ايشان كرده‌اند كه تبليغ رسالت الهى نموده‌اند ، وگواه بودن رسول بر ايشان يا به اين است كه گواه بر اعمال ايشان باشد يا حجت بر ايشان شود يا آنكه در قيامت از براي ايشان گواهى دهد كه آنها راست گفته‌اند در گواهى كه دادند ، پس « على » به معنى « لام » خواهد آمد « 1 » . مترجم گويد كه : أحاديث بسيار وارد شده است كه اين خطاب در آية متوجه أئمة عليهم السّلام است وايشانند گواهان بر خلق ، واين أحاديث بر يكى از دو وجه محمول مىتواند بود : أول آنكه : خطاب مخصوص ايشان باشد ومراد از امّت ، ايشان باشند ، چنانچه در بعضي از اخبار وارد شده است كه آية چنين نازل شده : « وكذلك جعلناكم أئمة وسطا » « 2 » . دوم آنكه : خطاب متوجه جميع امّت باشد به اعتبار آنكه أئمة در ميان ايشان هستند ، پس آنچه فرمودند كه : مائيم امّت وسط ، مراد آن خواهد بود كه به سبب ما اين امّت متّصف به اين صفت شده‌اند . كلينى وصفار وابن شهرآشوب وعياشى به سندهاى بسيار از حضرت باقر وحضرت صادق عليهما السّلام روايت كرده‌اند كه : در تفسير اين آية فرمودند : مائيم امّت وسطى ومائيم گواهان خدا بر خلق وحجتهاى خدا در زمين « 3 » . وفرات به سند معتبر از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده است در تفسير اين آية فرمود كه : از ما أهل بيت عليهم السّلام به أهل هر زمان شهيدى يعنى گواهى هست ، علي عليه السّلام در زمان خود وحسن عليه السّلام در زمان خود وحسين عليه السّلام در زمان خود ، وهر امامي كه دعوت مىكند مردم

--> ( 1 ) . مجمع البيان 1 / 225 . ( 2 ) . بحار الأنوار 90 / 27 . ( 3 ) . كافى 1 / 190 و 191 ؛ بصائر الدرجات 82 و 83 ؛ مناقب ابن شهرآشوب 4 / 194 ؛ تفسير عياشى 1 / 62 ؛ مجمع البيان 1 / 224 ؛ تأويل الآيات الظاهرة 1 / 81 .