وهر كه را خدا از براي أو نوري قرار نداده پس از براي أو هيچ نور نيست » . ابن ماهيار به سند معتبر از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده كه : مراد به الَّذِينَ كَفَرُوا بنى اميّه است ؛ ومراد به ظمآن وتشنه لب ، عثمان است كه بنى اميّه را بسوى سراب مىبرد كه اين آب است چون به آنجا رسيدند بغير عذاب الهى چيزى نديدند « 1 » . ودر تفسير علي بن إبراهيم از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است كه : ظُلُماتٌ اشاره است به فتنهء أبو بكر وعمر ؛ و يَغْشاهُ مَوْجٌ مراد فتنهء عثمان است ؛ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ اشاره است به فتنهء طلحه وزبير ؛ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ اشاره به فتنه‌هاى معاوية وساير بنى اميّه است . هرگاه مؤمن دست خود را در تاريكيهاى فتنه‌هاى ايشان بدرآورد نزديك نيست كه تواند ديد ؛ وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ يعنى : هر كس را خدا از براي أو امامي از فرزندان فاطمه عليها السّلام قرار نداده پس أو را در قيامت امامي نخواهد بود كه به نور أو راه رود ، چنانكه در آيهء ديگر فرموده است نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ « 2 » فرمود كه : يعنى ائمهء مؤمنين در قيامت نور ايشانند كه در پيش رو ودست راست ايشان مىروند تا شيعيان را در منازل ايشان در بهشت نازل گردانند « 3 » . وكلينى به سند صحيح وموثق اين حديث را روايت كرده به اندك اختلافى « 4 » . وابن ماهيار به سند معتبر از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است كه كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ اشاره به أبو بكر وعمر است ؛ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ اشاره به أصحاب جمل وصفّين ونهروان است ؛ مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ بنى اميّه‌اند ؛ إِذا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَراها يعنى : هرگاه أمير المؤمنين عليه السّلام دست خود را بدر آورد در ظلمتهاى فتنه‌هاى ايشان نزديك نيست كه ببيند ، يعنى اگر سخن حكمتى در ميان ايشان بگويد قبول نكند از أو كسى مگر كسى كه اقرار به ولايت وامامت أو كرده باشد ؛ وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ

--> ( 1 ) . تأويل الآيات الظاهرة 363 ؛ تفسير برهان 3 / 139 . ( 2 ) . سورهء تحريم : 8 . ( 3 ) . تفسير قمى 2 / 106 . ( 4 ) . كافى 1 / 195 .