نجات مىيابند ؛ وبعضي گفته‌اند آنها كه ظالمند از عذاب الهى نجات نمىيابند ، چنانكه قتادة گفته است كه : ظالم ، أصحاب مشئمه ؛ ومقتصد ، أصحاب ميمنه است ؛ وسابق ، سابقون مقرّبونند ، جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها « بهشتهاى عدن ودار أقامت است كه ايشان داخل مىشوند آنها را » خلاف كرده‌اند در آنكه ضمير فاعل « يدخلونها » به چه راجع است : بعضي گفته‌اند به هر سه راجع است وهر سه داخل بهشت مىشوند ؛ وبعضي گفته‌اند راجع است به برگزيدگان كه فرمود الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا ؛ وبعضي گفته‌اند راجع است به مقتصد وسابق ، وظالم داخل نيست « 1 » . وامّا أحاديث كه در اين باب وارد شده است : در معاني الأخبار از حضرت صادق عليه السّلام منقول است كه : ظالم پيوسته متابعت شهوات نفس خود مىكند ؛ ومقتصد دور دل خود مىگردد - يعنى سعى در تصحيح عقايد خود مىنمايد يا در پى اصلاح نفس خود است ، يا در پى عبادت است واغراض دنيوي نيز أو را منظور مىباشد - ؛ وسابق به خيرات گرد پروردگار خود مىگردد - يعنى از مرادات خود خالى شده وبغير رضاى پروردگار خود غرضى نمىدارد - « 2 » . وأيضا به سند معتبر از حضرت باقر عليه السّلام روايت كرده است كه : ظالم از ذرّيّهء حضرت رسول صلّى اللّه عليه وآله وسلّم آن است كه حقّ امام را نداند ؛ ومقتصد آن است كه امامت امام را اعتقاد كند وحقّ أو را داند ؛ وسابق به خيرات ، امام است « 3 » . ودر مجمع البيان از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است اين مضمون را ودر آخرش فرمود كه همهء ايشان آمرزيده‌اند ، جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها يعنى سابق ومقتصد داخل جنات عدن مىشوند « 4 » . وأيضا به سند معتبر از امام محمد باقر عليه السّلام روايت كرده است كه : از تفسير اين آية سؤال

--> ( 1 ) . رجوع شود به مجمع البيان 4 / 408 ؛ تفسير قرطبى 14 / 346 ؛ تفسير فخر رازي 26 / 24 . ( 2 ) . معاني الأخبار 104 . ( 3 ) . معاني الأخبار 104 ؛ ودر تفسير روح المعاني 11 / 369 از امام صادق عليه السّلام نقل شده است . ( 4 ) . مجمع البيان 4 / 409 .