در درگيرى ايجاد شده ، و با رشادت مالك ، « 1 » سپاه عراق بر آب مسلط شد و امام دستور داد تا مانع از استفاده از آب براى شاميان نشوند . معاويه با انتشار خبرى ( كه با فرستادن تيرى به سوى سپاه امام صورت گرفته و بر سر آن نامه‌اى بود كه روشن نبود كه چه كسى فرستاده و شايد يك دوست ! ) دائر بر زير آب گرفتن منطقهء تحت اختيار امام ، سپاه عراق را جابجا كرد . امام كه با جابجا شدن سپاه مخالف بود ، اما مغلوب رأى عراقيان شد و سپاه عراق تنها با جنگى مجدد توانست مجددا بر آب مسلط شود . با گذشتن محرم ، ماه حرام تمام شد و جنگ صفين به تمام معنا ، در نخستين روز ماه صفر كه گفته شده چهارشنبه بوده ! ميان مالك و حبيب بن مسلمه آغاز شد . « 2 » در شب آغاز جنگ ، امام به همهء نيروهاى خود ، سفارش مىكرد : « لا تقاتلوا القوم حتى يبدءوكم » . « 3 » تا زمانى كه شروع نكرده‌اند ، با آنها نجنگيد . هدف امام در اينجا نيز آن بود كه تا آخرين لحظه فرصتى براى بازگشت شاميان به حق باقى بگذارد . سفارشات امام به سپاهش چنين بود : « تا آغاز به جنگ نكرده‌اند شما به جنگ با ايشان نپردازيد ، چه شما به حمد خدا حجتى تمام داريد و چون ايشان را واگذاريد تا آغاز به جنگ كنند اين حجتى ديگر به سود شما و بر ضد آنان است . و اگر جنگيديد و دشمن را شكست داديد ، گريزنده‌اى را نكشيد و مجروحى را تمام كش نكنيد و عورتى را برهنه نسازيد و كشته‌اى را مثله نكنيد . و اگر به قرارگاه قوم دشمن در آمديد ، پرده‌اى را مدريد و جز به فرمان من به خانه‌اى وارد نشويد و چيزى از اموال ايشان را جز آنچه در لشكرگاه باشد بر نگيريد و به هيچ زنى آزار و گزندى نرسانيد ، گرچه به ناموس شما دشنام دهند و فرماندهان و نيكان شما را مشمول دشنام سازند ؛ زيرا آن زنان ، از نظر نفسانيات و خرد ضعيف و ناتوانند و ما مأمور بوديم ( زمان پيامبر « ص » ) آن زمان كه آنان زنان مشركى بودند نيز از آزار رساندن به ايشان خوددارى كنيم . » « 4 » به هر روى جنگ در روز چهارشنبه اول ماه صفر « 5 » آغاز شد و دو طرف به

--> ( 1 ) . الفتوح ، ج 3 ، ص 13 ( 2 ) . همان ، ص 214 ؛ انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 303 ( 3 ) . الفتوح ، ج 3 ، صص 45 - 44 ( 4 ) . وقعة صفين ، صص 204 - 203 ( 5 ) . على رغم اين كه در چند منبع اين تاريخ آمده است ، بلاذرى ( انساب ، ج 2 ، ص 323 ) دوازدهم ماه صفر را