نزد طلحه و زبير رفته ، با دعوت آنان به قرآن با آنها سخن بگويد ؛ ابن عباس با طلحه و زبير سخن گفت ، اما عايشه حتى اجازه صحبت نداد و گفت : به صاحبت بگو : بين ما و او جز شمشير حاكم نخواهد بود . ابن عباس مىگويد : من هنوز از آنها دور نشده بودم كه تيرهاى آنان مثل باران به سوى ما آمد . « 1 » صبح روز دهم جمادى الاولى « 2 » لشكر امام آماده شد . در آن سوى عايشه ، سوار بر شتر ، در هودجى قرار گرفت كه زرهى بر آن پوشانده بودند . او در ميدان حاضر شد و به سخنرانى پرداخت و مرتب از مظلوميت عثمان سخن مىگفت . امام در آغاز قرآنى به دست يكى از افراد قبيلهء عبد القيس داد تا به ميان ميدان رفته شورشيان را به قرآن فرا خوانده از تفرقه و تشتت پرهيز دهد . شورشيان او را با تير زده و به شهادت رساندند . مادر اين جوان كه در آنجا حاضر بود خود را روى جنازهء فرزندش انداخت ، اصحاب كمك كردند تا جنازهء او را نزد امام آوردند . « 3 » امام كه تا آن زمان دستور داده بود سپاهش آغازگر جنگ نباشد ، با شهادت آن مرد ، به محمد بن حنفيه دستور حركت به سوى دشمن را صادر كرد . « 4 » درگيرى از ظهر تا شب ادامه يافت . بيشترين جنگ در اطراف شتر عايشه بود كه گفته شده بيش از هفتاد دست كه خواستند افسار شتر او را بگيرند قطع شد . عايشه كوشيد براى تحميق مردم مشتى خاك برداشت و شبيه كارى كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله كرده بود ، خاك را به سمت سپاه امام پاشيد و گفت : شاهت الوجوه ! امام خطاب به او فرمودند : « و ما رميت إذ رميت و لكن الشّيطان رمى » . « 5 » زمانى كه سپاه شورشى روى به شكست گذاشت مروان بن حكم كه كسى جز طلحه را قاتل عثمان نمىدانست ، تيرى بر او زده و وى را به قتل رساند . « 6 » جالب است كه ابن خياط مىگويد : زمانى كه جنگ

--> ( 1 ) . الجمل ، صص 339 - 336 ( 2 ) . همان ، ص 336 ؛ به نقل بلاذرى ، جنگ در روز دهم جمادى الثانية بوده است . نك : انساب الاشراف ، ص 238 ؛ تاريخ نامهء امام به مردم كوفه كه خبر فتح و پيروزى بر اصحاب جمل را به آنان دادند ، جمادى الاولى است . نك : الجمل ، ص 399 ( 3 ) . همان ، صص 340 - 339 ؛ المصنف ، ابن ابى شيبه ، ج 7 ، ص 537 ؛ انساب الاشراف ، ج 2 ، 241 ( 4 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، صص 241 - 240 ( 5 ) . الجمل ، ص 348 ؛ شرح نهج البلاغه ، ج 1 ، ص 257 ( 6 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 247 - 246