عايشه با اشاره به آن كه « ام المؤمنين » است و حق مادرى بر مسلمانان دارد ، كوشيد تا مردم را به سمت شورشيان جذب كند . « 1 » زمانى كه شورشيان به بصره در آمدند ، كعب بن سور ، رهبر طايفهء ازد قصد كناره‌گيرى داشت ، عايشه نزد او آمد و وى را دعوت كرد . او كه در ابتدا اصرار بر كناره‌گيرى داشت ، گفت ، نمىتواند سخن مادرش را اجابت نكند . « 2 » به هر روى نام عايشه براى جذب مردم بسيار مؤثر بود . بعدها طلحه نيز در خطبهء خود در بصره گفت : خداوند عايشه را نيز همراه شما كرده است . مىدانيد كه او چه منزلتى نزد رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله داشته و مىدانيد كه پدر او چه جايگاهى در اسلام داشته است . مردم بصره تنها به خاطر عايشه بود كه اعلام كردند از شورشيان دفاع خواهند كرد . « 3 » طلحه در وقت شروع درگيرى نيز گفت : مردم ، على آمده است تا خون مسلمانان را بريزد . نگوييد كه او پسر عم پيامبر است ، همراه شما همسر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و دختر أبو بكر صديق است كسى كه پدرش دوستداشتنىترين مردم نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بود . « 4 » پس از آن كه شورشيان بر بخشى از بصره تسلط يافتند ، قراردادى با عثمان بن حنيف حاكم امام در بصره امضا كردند كه تا آمدن امام على عليه السّلام صبر كنند ، مشروط به آن كه دار الاماره ، بيت المال و مسجد در دست عثمان بن حنيف باشد . با وجود اين قرارداد ، شورشيان از ترس آن كه مبادا امام از راه برسد و آنان نتوانند در برابرش مقاومت كنند پيمان را شكستند و شبانه ، در حالى كه عثمان بن حنيف مشغول نماز عشا بود به مسجد ريخته او را دستگير كردند . آنان سر و صورت او را تراشيدند و تنها از ترس برادر او سهل بن حنيف كه امام او را در مدينه به جاى خود گذاشته و به اين سو آمده بود از كشتن وى صرفنظر كرده « 5 » و از شهر بيرونش كردند . زمانى كه امام او را در اين وضعيت ديد ، به گريه افتاد . « 6 » شورشيان پس از كشتن حدود پنجاه نفر « 7 » و نيز

--> ( 1 ) . نثر الدر ، ج 4 : ص 16 - 15 ( 2 ) . اخبار الطوال ، ص 144 ؛ الجمل ، ص 322 ( 3 ) . الجمل ، ص 304 ( 4 ) . همان ، ص 329 ( 5 ) . الجمل ، ص 284 ( 6 ) . همان ، ص 285 ( 7 ) . المعارف ، ص 208