حضرت خواستند تا براى نماز تراويح آنان در ماه رمضان ، امامى معين كند . آن حضرت آنها را از اين كار نهى فرمود . شب هنگام فرياد وا رمضاناه آنان بلند شد . حارث اعور نزد امام آمد و گفت : مردم به ضجه افتاده و از سخن شما ناراحت شده‌اند . امام فرمود : رهاشان كن تا هر كارى مىخواهند بكنند و هر كس را مىخواهند به امامت جماعت برگزينند . « 1 » اين نقل نشانگر آن است كه امام با چه قومى سر و كار داشته و چگونه از او پيروى مىكرده‌اند . امام در نامه‌اى به مالك ، با اشاره به انتخاب افراد صالح ، دربارهء دنيادارى دينداران فرمود : « فإنّ هذا الدين كان أسيرا فى أيدى الأشرار ، يعمل فيه بالهوى و تطلب به الدنيا » ، اين دين در دست اشرار اسير بوده ، در آن به هوس مىراندند و به نام دين ، دنيا را مىخوردند . « 2 » يكى از انحرافات مهمى كه به طور اصولى سبب ايجاد انحرافات ديگرى شد ، اين بود كه از نقل و كتابت حديث جلوگيرى شد . رشيد رضا به نكته اشاره كرده است كه اين امر ضربهء جبران‌ناپذيرى بر فرهنگ اسلامى زده است . « 3 » چنين اقدامى ، همانگونه كه در جاى ديگرى به آن اشاره كرديم ، به دليل بىاعتناى به سنت بوده است . اقدام خلفا به جمع‌آورى قرآن و بىاعتناى به قرآنى كه امام على عليه السّلام فراهم آورده و همراه آن تفسير و شأن نزول آيات بود ، نشان ديگرى از بىتوجهى به كلمات و سخنان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بوده كه امام آنها را ثبت و ضبط كرده بود . امام على عليه السّلام دربارهء علت پيدايش جنگهاى داخلى ميان مسلمانان ، عامل اصلى را ، رسوخ شبهه و كج فكرى در ميان مردم دانستند : « و لكنّا إنما أصبحنا نقاتل إخواننا فى الإسلام على ما دخل فيه من الزيغ و الاعوجاج و الشبهة و التأويل » امروز ما از آن روى با برادران مسلمانمان وارد جنگ شده‌ايم كه انحراف ، كجى ، شبهه و تأويل در اسلام وارد شده است . « 4 » امام بر مفهوم شبهه تأكيد خاصى داشتند . آن حضرت در جاى

--> ( 1 ) . مستطرفات السرائر ، ص 146 ، و در پاورقى آن از : بحار ، ج 96 ، ص 38 ؛ وسائل الشيعة ، ج 5 ، ص 193 ؛ تفسير العياشى ، ج 1 ، ص 175 ( 2 ) . نهج البلاغه ، نامهء 53 ( 3 ) . المنار ، ج 6 ، ص 288 ( 4 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 123