درك كرده است . « 1 » حسين بن عبد الله نيشابورى كه از شيعيان امام جواد عليه السّلام بود ، مدتى حكومت سيستان را داشت . « 2 » نوح بن دراج از شيعيانى بود كه قاضى كوفه به شمار مىرفت . او مىگفت كه از برادرش جميل بن دراج كه از اصحاب امام صادق عليه السّلام بود ، اجازه ( قضاوت در كوفه ) را گرفته است . « 3 » جريان مشاركت شيعيان امامى در دستگاه حكومتى در دوران آخرين امامان عليهم السّلام رو به گسترش گذاشت . در دوران امام يازدهم عليه السّلام و پس از آن در غيبت صغرا ، شمار فراوانى از شيعيان در دستگاه عباسى شغلهاى مهمى به دست آوردند . مىدانيم كه يعقوبى ، مورخ برجستهء شيعى امامى ، شغل دبيرى را داشته و لذا به « كاتب » شهرت يافته است . على بن محمد بن زياد از ديگر شيعيانى است كه شوهر خواهر جعفر بن محمد وزير بود و توانست در حكومت شغل مهمى بدست آورد . وى نويسندهء كتاب « الأوصياء » است كه مجلسى با واسطه از آن نقل و ياد كرده است . « 4 » نكتهء مهم در اين دوران اين بود كه شيعيان با وجود دشواريهاى فراوان ، توانستند اين قبيل موقعيتها را به دست آورند و جايگاه خويش را در بغداد مستحكم سازند . در اين زمان ، افزون بر دشمنى عباسيان نسبت به شيعيان ، شورشهاى شيعيان زيدى ، جنبش قرامطه و نيز حركت اسماعيليه خطرات فراوانى را براى شيعيان امامى به دنبال داشت ؛ چرا كه به هر حال نام شيعه ميان آنها مشترك بود . با اين حال شيعيان امامى كوشيدند تا خود را از اين جريانات بدور داشته و سلطهء خويش را در بغداد استوار سازند . عباس اقبال ضمن شرحى از زندگى ابو سهل اسماعيل بن على نوبختى ( 237 - 311 ) دربارهء رشد شيعه در اين دوره و رسوخ شيعيان در دستگاه ادارى عباسى مطالبى بيان كرده و مىنويسد : « ابو سهل ، لا اقل در قسمت اول از خلافت مقتدر خليفه و وزارت ابن فرات ، در

--> ( 1 ) . رجال النجاشى ، ص 233 ( 2 ) . الكافى ، ج 5 ، ص 111 ( 3 ) . رجال كشى ، ص 251 ( 4 ) . بحار الانوار ، ج 51 ، ص 23 و نك : تاريخ سياسى غيبت امام دوازدهم ، ص 210