بوده ، از فرق چهارگانهء بالا ، تنها اماميه موجوديت خود را ادامه مىدهد و در وصف آنان چنين مىگويد : اماميه از نظر تعداد و از لحاظ علمى ، پرجمعيت‌ترين فرقهء شيعه هستند . آنان دانشمندان علم كلام و صلحا و عبادت‌پيشگان فقيه و علماى حديث و ادبا و شعراى زيادى را به خود اختصاص داده‌اند . اينان « وجه الامامية و رؤساء و المعتمد عليهم في الديانة » مىباشند . « 1 » شيخ طوسى نيز پيروى براى مذهب وى نشناسانده است . « 2 » با اين حال شواهد نشان مىدهد كه در برخى از نقاط دور دست ، يارانى براى جعفر مانده‌اند كه تاكنون نيز مذهب خويش را حفظ كرده‌اند . « 3 » مذهبى كه توانست خود را در مركز خلافت اسلامى حفظ كرده و حضور قاطع خود را نگاه دارد ، مذهب امامى بود كه به فرزند امام عسكرى عليه السّلام حضرت حجة بن الحسن العسكرى - عجل الله تعالى فرجه الشريف - ايمان آورد و توانست عمدهء شيعيان را در مسيرى مشخص هدايت كند . اين نشانگر آن است كه اقدامات صورت گرفته و مقدماتى كه از پيش براى چنين تحوّلى ترتيب داده شده بود ، از چنان دقت و استحكامى برخوردار بود كه به راحتى از گرفتارى اكثريت شيعه در وادى فرقه‌سازيهاى مخرب ، جلوگيرى كرده است . به هر روى بايد توجه داشت كه مسألهء غيبت ، به سادگى براى جامعهء شيعه حل نشده و در دهه‌هاى پايانى قرن سوم و نيز قرن چهارم ، دشواريهاى زيادى در اين زمينه در جامعهء شيعه به وجود آمد . همين امر بود كه علماى شيعه را بر آن داشت تا به تفصيل دربارهء مسألهء غيبت به تأليف پرداخته و ابعاد آن را روشن كنند . بسيارى از عالمان اين دوره آثارى در اين موضوع تأليف كرده‌اند . محمد بن بحر رهنى در انتهاى قرن چهارم ، كتابى در اين زمينه نگاشت . « 4 » شيخ صدوق ، به عنوان بزرگترين محدث شيعى در نيمهء قرن چهارم ، كتاب پرارج « كمال

--> ( 1 ) . الفصول المختاره ، ص 261 ( 2 ) . الغيبه ، ص 218 ( 3 ) . تفصيل اين مسأله را بنگريد در : مكتب در فرآيند تكامل ، صص 120 - 121 ( 4 ) . معالم العلماء ، ص 96