قرار داده و آنها را از دخالت در مسائلى كه ارتباطى با آنها نداشت بر حذر مىداشتند . « 1 » بدينسان بود كه سيستم وكالت ، نقش خود را در زمينهء ايجاد پيوند بين امام و شيعيان ، به ويژه در اخذ وجوهات شرعى - كه بخش عمدهء آن براى رسيدگى به وضع شيعيان نيازمند به مصرف مىرسيد - ايفا مىكرد ، چنان كه در كتب مربوط به شرح حال امام ، بارها به اين نمونه كمكها اشاره شده است . « 2 » نفوذ واقفيه ، غلات و ساير افكار انحرافى در شيعيان ، به ويژه آن دسته از شيعيانى كه در بلاد دور از زيستگاه امام زندگى مىكردند ، از همين طريق وكالت ، كنترل و دفع مىشد و اين خود در حفظ اصالت فرهنگى شيعه و جلوگيرى از آلودگى ديدگاههاى آنها به انحراف ، نقش بسزايى داشت . اصحاب امام و حفظ ميراث فرهنگى شيعه نگارش جوامع حديثى در ميان اصحاب ائمه عليهم السّلام بسيار طولانى است ، به ويژه ، پس از دوران امام صادق عليه السّلام ، افراد زيادى در جامعه شيعه مصمم شدند تا روايات را جمع‌آورى كرده و آنها را براى شيعيان ساكن در كشورهاى دور و نزديك به منظور راهيابى به افكار و انديشه‌هاى اهل بيت ، بفرستند . با گذشت زمان بر شمار اين مؤلفان افزوده شد و كتابهاى بيشتر و مفصلتر تأليف شد . يكى از چهره‌هاى مؤلف در روزگار امام عسكرى عليه السّلام حسين بن اشكيب سمرقندى است . كسى كه مدتى در قم خادم مقبرهء حضرت معصومه عليها السّلام بود ، بعدها به سمرقند رفت و در آنجا ماندگار شد . وى بايد يكى از حلقات پيوند تشيع قم با حوزهء سمرقند ، كه در اواخر قرن سوم و اوائل قرن چهارم نضج گرفت ، باشد . نجاشى تأليفات او را بر شمرده كه در ميان آنها كتابى با عنوان « الرد على الزيدية » به چشم مىخورد . « 3 » نظر به شدت فعاليت زيديها در اين دوران و قيامهاى مكرر آنها احتمال آن مىرفت كه شمارى از شيعيان تحت تأثير آنان قرار گيرند . بدين سبب اين دست كتابها كه بيشتر با استناد به روايات صادره از امامان

--> ( 1 ) . الغيبه ، طوسى ، ص 213 ؛ بحار الانوار ، ج 50 ، ص 306 ( 2 ) . نك : الكافى ، ج 1 ، صص 507 - 508 ؛ اعيان الشيعة ، ج 4 ، جزء 2 ، ص 186 ( 3 ) . رجال النجاشى ، ص 44 ، ش 88