پرسيدم ، جواب داد : امام آزاد شده است . من در حالى كه كتاب يوم و ليله را همراه داشتم به سامرا رفته و به محضر ابو محمد عليه السّلام شرفياب شدم . كتاب را به آن حضرت نشان داده ، گفتم : فدايت شوم اين كتاب را ببينيد . امام در حالى كه ورق به ورق آن را مىديد ، فرمود : صحيح است ، سزاوار است به آن عمل شود . عرض كردم : فضل به شدت بيمار است و شنيدم به خاطر دعاى شما به اين مرض دچار شده است ؛ زيرا درباره او به شما گفته‌اند كه وى وصى ابراهيم را برتر از وصى رسول خدا مىداند ، در حالى كه چنين نيست و اين سخن را به دروغ بر او بسته‌اند . امام فرمود : آرى خدا فضل را رحمت كند . بودق مىگويد : من بازگشتم و ديدم در همان ايامى كه امام فرمود : « رحم الله الفضل » فضل بدرود حيات گفته است . « 1 » اگر چنان كه مشهور است بپذيريم كه فضل بن شاذان در سال 260 وفات كرده است ، به طور طبيعى بايد بگوييم امام در اواخر سال 259 قبل از ذى حجه در زندان بوده است . امام و رابطهء او با شيعيان آنگاه كه امام رضا عليه السّلام به خراسان آمد ، سادات علوى به دلايل گوناگونى به نقاط مختلف كشور پهناور اسلامى مهاجرت كردند و اين مهاجرت از زمانى كه فشار و اختناق به علويان و شيعيان در عراق شدت گرفت رو به گسترش نهاد . شيعيان ناگزير به فكر يافتن مناطق امن‌ترى براى زندگى خود افتادند . سرزمين عرب به علت تسلط روحيات و طرز تفكر اموى در آن ، نمىتوانست جاى امنى براى آنان باشد ، اما در شرق ، به ويژه در ايران زمينه‌هاى مناسبى براى اين هدف وجود داشت ؛ از اين رو بسيارى از شيعيان به اين سرزمين سرازير شده و در شهرهايى با فاصله‌هاى دور از هم به زندگى پرداختند . آنها در درجه اول ، نياز مبرمى به ايجاد رابطه ميان خود داشتند ؛ زيرا هم امام حاضر داشتند و هم نيازمند به حل پرسشهاى دينى و احيانا يافتن راه حلهايى براى مشكلات سياسى و اجتماعى بودند كه با آن روبرو مىشدند . به همين

--> ( 1 ) . رجال كشى ، صص 537 - 538 ، روايت 1023