كاشانى نام برده شده كه در باب توحيد از امام هادى عليه السّلام سؤالى كرده است . « 1 » مردم قم ، رابطهء مالى نيز با امام هادى عليه السّلام داشته‌اند . در اين زمينه ، از محمد بن داود قمى و محمد طلحى ياد شده است كه از قم و بلاد تابع آن ، اموال و اخبار در بارهء وضعيت آن سامان به امام مىرسانيدند . « 2 » چنان كه يكى از اتهامات آن حضرت اين بود كه اموالى از طرف مردم قم براى او فرستاده مىشود . « 3 » مردم قم و آوه ، همچنين براى زيارت مرقد مطهر امام رضا عليه السّلام به مشهد الرضا عليه السّلام مسافرت مىكردند و امام هادى عليه السّلام نيز آنها را در قبال اين عمل « مغفور لهم » وصف كرده‌اند . « 4 » مردم شيعهء ديگر شهرهاى ايران نيز ، چنين رابطه‌اى را با امامان عليهم السّلام داشتند . اين در حالى بود كه بيشتر شهرهاى ايران ، به دليل نفوذ قهرآميز امويان و عباسيان ، گرايشات سنى داشتند و شيعه در اقليت بود . صالح معروف به ابو مقاتل ديلمى ، يكى ديگر از اصحاب امام هادى عليه السّلام بود كه كتابى روايى و كلامى دربارهء مسألهء امامت تأليف كرد . « 5 » ديلم از اواخر قرن دوم هجرى ، شيعيان زيادى را در آغوش خود داشت . افزون بر آن ، كسانى از مهاجران ديلمى در عراق نيز به مذهب تشيع گرويده بودند . لقبهاى شهرى كه نسبتهاى محلى اصحاب امام هادى عليه السّلام را مشخص مىكند ، تا حدودى مىتواند نشان از مراكز و اقامتگاههاى شيعيان باشد ؛ به عنوان نمونه مىتوان از بشر بن بشار نيشابورى ، فتح بن يزيد جرجانى ، احمد بن اسحاق رازى ، حسين بن سعيد اهوازى ، حمدان بن اسحاق خراسانى و على بن ابراهيم طالقانى ياد كرد كه در شهرهاى مختلف ايران مىزيسته‌اند . جرجان « 6 » و نيشابور « 7 » در پرتو فعاليتهاى روزافزون شيعيان ، به مرور ، به

--> ( 1 ) . الكافى ، ج 1 ، ص 102 ؛ التوحيد صدوق ، ص 101 ( 2 ) . مشارق الأنوار ، ص 100 ؛ مسند الإمام الهادى ، ص 45 ( 3 ) . امالى طوسى ، ج 1 ، ص 282 ؛ مناقب ابن شهر آشوب ، ج 2 ، ص 451 ؛ مسند الامام الهادى عليه السّلام ، ص 37 ( 4 ) . عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، ج 2 ، ص 260 ( 5 ) . مسند الامام الهادى عليه السّلام ، ص 317 ؛ تنقيح المقال ، ج 2 ، ص 90 ( 6 ) . احسن التقاسيم ، صص 315 ، 358 ، 361 ، 371 ( 7 ) . همان ، ص 366