بسر برد . مطابق نقل مورّخان او حرمت امام را پاس مىداشت . خبر به هارون رسيد كه امام كاظم عليه السّلام در آنجا در رفاه كامل بسر برده و از آزادى كافى برخوردار است . در اين زمان رشيد در شهر رقّه « 1 » بود . به محض دريافت گزارش ، از دست فضل چنان عصبانى شد كه در مجلس به طور علنى دستور داد تا او را لعن و نفرين نمايند ، زيرا بر خليفه عصيان كرده است و به خاطر همين عمل صد ضربه شلاق نيز بر او زده شد . پس از آن امام كاظم عليه السّلام را تحويل زندانبان ديگرى بنام سندى بن شاهك دادند . « 2 » شهادت امام كاظم عليه السّلام يحيى بن خالد كه از اين پيش آمد نگران شده بود ، نزد هارون رفت و با عذر خواهى از عمل فضل ، خود خواستهء هارون را كه به شهادت رساندن امام بود ، به دست سندى بن شاهك انجام داد . « 3 » روايات چندى در اين كه يحيى بن خالد عامل به شهادت رساندن امام بوده در دست است . به نقل ابو الفرج و ديگران ، او به صورت ظاهر براى كار ديگرى ، ولى در واقع براى به شهادت رساندن آن حضرت به بغداد رفت . اين پنهانكارى او حكايت از آن دارد كه وى بر آن نبوده تا مسئوليت اين اقدام را بپذيرد . پيش از اين دشمنى او را در جريان هشام بن حكم با امام كاظم عليه السّلام ديديم . در اين صورت اين سخن كه او در باطن به امام اعتقاد داشته نبايد درست باشد . در روايتى از امام رضا عليه السّلام آمده كه به آن حضرت عرض شد : آيا يحيى بن خالد پدرتان را مسموم كرد ؟ امام آن را تأكيد فرمود . « 4 » اين مطلب در روايات ديگرى نيز آمده است . « 5 » در اصل شهادت امام ، بر حسب گواهى بيشتر مورّخان ترديدى وجود ندارد اما از آنجا كه شهادت امام مخفيانه صورت گرفته و حاكمان عباسى فريبكارانه به مردم اعلام كردند كه آن حضرت به مرگ طبيعى از دنيا رفته ، برخى از مورخان تحت تأثير قرار گرفته و در كتابهاى خود مرگ آن حضرت را طبيعى گزارش كرده‌اند . برخى از

--> ( 1 ) . رقّه شهرى است در قسمت شرقى فرات . ( 2 ) . مقاتل الطالبيين ، ص 336 ( 3 ) . همان ، ص 335 ( 4 ) . رجال كشى ، ص 503 ( 5 ) . دلائل الامامه ، ص 147