الشيخ رسول جعفريان
39
حيات فكرى و سياسى امامان شيعه ( ع ) ( فارسي )
مهمترين دلائل آن اينها باشد : نخست تحولات سياسى ايران كه درگير شدن علما در آن ، تحليل تاريخ را مىطلبيد و آنها را به اجبار واداشت تا تاريخ اسلام را جدىتر تلقى كنند . ديگر آن كه ، ورود آثارى از كشورهاى عربى بويژه مصر و سوريه و عراق به ايران سبب شد تا جامعهء شيعه به اهميت تاريخ در ميان علوم اسلامى پى ببرد . در حقيقت دانش تاريخ به عنوان يك دانش نقلى در ميان اهل سنت كه به نقل بهاى بيشترى مىدادند ، بيشتر بود و به همين دليل اين آثار در آن مناطق پديد آمده و به سوى ايران نيز سرازير شد . عامل ديگر بالا گرفتن انتقادهاى روشنفكران به مسائلى بود كه بخشى از آنها به تاريخ بر مىگشت . نمونهء آن ، آثار كسروى در ارتباط با اسلام و تشيع بود كه موجى از مراجعهء علما را به تاريخ براى پاسخگويى ايجاد كرد . نمونهء ديگر كتاب بيست و سه سال كه آن نيز خود زمينهء تحقيق و پژوهش در سيرهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را جدىتر كرد . تأثير شيوههاى تاريخنويسى غربيها و نيز ماركسيستها نيز در رويكرد مجدد جامعهء ما به تاريخ قابل ارزيابى است . اين مسأله بويژه در تحليل بخشهاى انقلابى تاريخ شيعه بيشتر مورد توجه قرار گرفته است . محسوسترين بخش تاريخ براى جامعهء شيعه ، تاريخ كربلا بوده كه به هر روى و در هر سال اين تاريخ بازگو و مرور مىشده است . اهميت اين واقعه در جامعهء شيعه ، و نقش سياسى حساس - آن ، سبب شده تا بيش از هر دورهء ديگر مورد توجه قرار گرفته و آثارى در آن زمينه پديد آيد . برخى از آثار جديد دربارهء چهارده معصوم عليهم السّلام در اينجا براى راهنمايى عزيزانى كه به طور كلى قصد آشنايى با منابع جديد تاريخ زندگى چهارده معصوم عليهم السّلام را دارند ، مرورى بر اين آثار خواهيم داشت . گرچه بايد دانست كه تحليل اين منابع و بحث از چگونگى تأليف آنها و شيوههاى مختلف آنها در بحث و بررسى مسائل تاريخى ، امرى است كه بايد در جاى ديگرى به آن پرداخت . در اينجا ، بدين مناسبت كه مكرر در برابر اين سؤال قرار گرفتهام كه « آثار مناسب در تاريخ زندگى چهارده معصوم عليهم السّلام چيست ، » گزيدهاى از اين منابع كه در زبان فارسى و عربى نوشته شده معرفى خواهم كرد . در زمينهء سيرهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله از جمله نخستين كارهاى علمى و انقلابى ، اثر با ارزش انقلاب تكاملى اسلام اثر جلال الدين فارسى است كه هنوز نيز خواندنى و قابل بهرهورى است . وى پس از انقلاب اسلامى ، سه جلد كتاب با نامهاى پيامبرى و انقلاب ، پيامبرى و جهاد و پيامبرى و
--> تحقيقاتى را در زمينهء نشر متون شيعى كه بخشى از آنها تاريخى است و نيز كارهاى پژوهشى برخى از مؤسسات تحقيقاتى قم را در زمينه تاريخ ، بر آنچه گذشت افزود . اين قبيل كارها در مؤسساتى نظير مركز تحقيقات وابسته به دفتر تبليغات اسلامى ، بنياد معارف اسلامى ، مؤسسهء آل البيت - بويژه در نشريهء وزين تراثنا - انجام مىگيرد .