رسيد كه اگر كسى را با صفت « زنديق » يا « كافر » وصف مىكردند برايش بهتر از آن بود كه او را « شيعهء » امير المؤمنين عليه السّلام بخوانند ، تا جايى كه كسانى كه به خير و صلاح معروف بودند و شايد هم واقعا اشخاص پرهيزگار و راستگويى بودند ، احاديث شگفت‌انگيزى در زمينهء برترى برخى از حكام گذشته روايت كردند ، چيزهايى كه نه خدا چيزى از آنها آفريده بود و نه چيزى از آنها به وقوع پيوسته بود . راويان بعدى حقانيت اين مطالب را باور داشتند ، زيرا اين نوع مطالب به كسانى نسبت داده شده بود كه به كذب و كم تقوايى معروف نبودند . « 1 » اين روايت ، تحليل امام باقر عليه السّلام از وضع سياسى آن دوران را بيان كرده و سختگيريهاى خلفاى اموى نسبت به شيعيان را كه بيشتر آنها در عراق زندگى مىكردند تشريح كرده است . البته در مدينه و مكه نيز شيعيانى بودند كه شمار آنها نسبت به شيعيان عراق بسيار كمتر بود ، از جملهء آنها ابن ميمون بود . روزى امام از او پرسيد : كم أنتم بمكة ؟ ( شما در مكه چند نفريد ؟ ) گفتند : چهار نفريم . امام فرمود : إنّكم نور فى ظلمات الأرض ؛ « 2 » شما روشنايىبخش تاريكيهاى روى زمين هستيد . اين رقم بايد مربوط به شيعيان خالص باشد . امام به شاعران شيعى نيز احترام فراوان مىگذاشتند . در خبرى آمده است كه مردم ديدند كه كثيّر عزه سواره و امام باقر عليه السّلام پياده مىرفتند . به كثيّر اعتراض شد . او گفت : امام به من چنين دستور داده . من سواره باشم و مطيع او بهتر است كه عاصى بر او باشم و پياده . « 3 » بسيارى از شيعيان به مراتب عالى تشيع نرسيده بودند و گروهى از آنان در كنار استفاده از احاديث اهل سنت علاقه‌مند به بهره‌گيرى از علوم اهل بيت نيز بودند . از اين رو در كتب رجال در شمار اصحاب امام شمرده شده‌اند . نام 467 نفر از اصحاب امام باقر عليه السّلام كه در رجال طوسى ياد شده است . رابطهء اينان با امام ، نسبت به ديگران قوىتر بوده در حالى كه در كتب اهل سنت فراوانند كسانى كه از امام باقر عليه السّلام حديث نقل

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 11 ، ص 44 ؛ الامام الصادق عليه السّلام ، ابو زهره : صص 112 - 111 ( 2 ) . رجال كشى ، ص 246 ( 3 ) . ربيع الابرار ، ج 2 ، ص 291