اشهدكم على زيد بن ثابت ، لقد حكم فى الفرائض بأحكام الجاهلية . « 1 » شما را گواه مىگيريم بر زيد بن ثابت كه در مسألهء ارث مطابق احكام جاهليت حكم كرده است . وضع و موقعيت شيعه از ديدگاه امام دوران امامت امام باقر عليه السّلام مصادف با ادامهء فشارهاى خلفاى بنى اميه و حكام آنها با شيعيان در عراق بود . عراق مركز اصلى شيعه بود و از اين رو در مورد امام باقر عليه السّلام گفته مىشد : « المفتون به اهل العراق » « 2 » « امام اهل العراق » « 3 » و يا « الذي قد تداكّ عليه الناس يسألونه » . « 4 » شيعيان همه‌ساله در موسم حج با امام تماس داشتند . اين تماسها معمولا يا در مكه و يا در بازگشت زايرين بيت الله الحرام و عبور آنها از مدينه صورت مىگرفت . در اين باره امام رضا عليه السّلام مىفرمايد : مع ما فيه ( الحج ) من التفقّه و نقل أخبار الائمّة عليهم السّلام . « 5 » در حج منافعى چون تفقه در دين و نقل اخبار امامان وجود دارد . البته از برخى اخبار به دست مىآيد كه مردم عراق از رفتن نزد امام باقر عليه السّلام در مدينه نهى شده بودند . « 6 » مسأله‌اى كه در اين دوران براى امام و شيعيان وى پيدا شده بود ، مشكل غلات بود كه شمار آنها در آن روزگار رو به فزونى گذاشته بود . آنها با سوء استفاده از روايات امام و نسبت دادن احاديث جعلى به آن حضرت مىكوشيدند از حيثيت امامان و شيعيان برخوردار شده و با كشاندن شيعه ساده‌لوح به دنبال خود ، به اهداف خود برسند . زمانى كه امام در مدينه بود ، اين فرصت طلبىها هر چه بيشتر شدت گرفت . وقتى كه امام آنها را از خود طرد كردند ، اصحاب آن حضرت نيز ، غلات را از جمع خود بيرون راندند . مغيرة بن سعيد و بيان بن سمعان كه هر دو از معروفترين

--> ( 1 ) . الكافى ، ج 7 ، ص 407 ؛ التهذيب ، ج 6 ، ص 217 ( 2 ) . الارشاد ، ص 282 ( كسى كه اهل عراق شيفته او هستند ) ( 3 ) . اعيان الشيعة ، ج 4 ، قسم 2 ، ص 43 ( 4 ) . الكافى ، ج 8 ، ص 120 ( 5 ) . وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 8 ( 6 ) . مختصر تاريخ دمشق ، ج 23 ، ص 83