نسبت به واقعهء كربلا هشيار شوند . اين علاوه بر آن بود كه امام خود وقايع كربلا را در موارد متعدد نقل مىفرمود . « 1 » امام سجّاد عليه السّلام و بردگان از تلاشهاى امام ، كه هم جنبهء دينى داشت و هم سياسى ، توجه به قشرى بود كه بويژه از زمان خليفهء دوم به بعد و مخصوصا در عصر امويان ، مورد شديدترين فشارهاى اجتماعى بوده و از محرومترين طبقات جامعهء اسلامى در قرون اوليه به شمار مىرفتند . بردگان و كنيزكان ، اعم از ايرانى ، رومى ، مصرى و سودانى ، متحمل سخت‌ترين كارها شده و از طرف اربابان مورد اهانتهاى شديدى قرار مىگرفتند . امام سجاد ، همانند امير المؤمنين - صلوات الله عليهما - كه با برخورد اسلامى خويش بخشى از موالى عراق را به سمت خويش جذب كرد ، كوشيد تا حيثيت اجتماعى اين قشر را بالا برد . يك بار كه كنيزكى را آزاد كرد و به عقد خويش در آورد ، عبد الملك بن مروان كه قصد عيبجويى و استهزاى امام را داشت ، او را به خاطر اين ازدواج مورد سرزنش قرار داد كه چگونه تن به چنين كارى داده است . امام سجاد عليه السّلام در پاسخ با ذكر آيهء « لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ » اشاره به سيرهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در مورد صفيّه كرد . همچنين ياد آورد شد كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دختر عمهء خويش را به زيد بن حارثه داد . « 2 » و بدين ترتيب سيرهء حسنهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را ، كه نزد امويان بدين روز افتاده بود مجددا احيا كرد . سيد الاهل نوشته است : امام در حالى كه نيازى به بردگان نداشت ، آنها را مىخريد . اين خريدن تنها براى آزاد كردن آنها بود . گفته‌اند امام قريب به صد هزار نفر را آزاد ساخت . بردگان كه چنين نيّتى از امام مىديدند ، خود را در معرض او مىنهادند تا امام آنها را بخرد . امام سجاد عليه السّلام در هر ماه و روز و سالى به آزادى آنها مىپرداخت ؛ به طورى كه در شهر مدينه عدهء زيادى ، همچون يك لشكر از موالى آزاد شده ، از زن و

--> ( 1 ) . نك : تاريخ الطبرى ، ج 5 ، ص 212 ، 196 ( ط عز الدين ) ( 2 ) . طبقات الكبرى ، ج 5 ، ص 24 ؛ العقد الفريد ، ج 7 ، ص 140