أمى ! ما ظننت الامر فينتهى بهؤلاء القوم إلى ما أرى و ظننت أنهم سيقبلون منك إحدى الخصال التى عرضتها عليهم فقلت فى نفسى لا أبالى أن أطيع القوم فى بعض أمورهم » . « 1 » پدر و مادرم به فدايت ! من فكر نمىكردم كار اين مردم منتهى بدينجا بشود كه مىبينم . گفتم يكى از چند چيزى كه بر آنها عرضه كردى مىپذيرند . پيش خود گفتم آنها را در بعضى از امور اطاعت كنم ايرادى ندارد ، اما اكنون . . . تنها حرّ بود كه همراه عدهء اندكى به سوى امام آمد . ديگران اگر اين فكر را هم مىكردند ، نتوانستند تصميمى بگيرند . از اين رو شيعيان اگر هم مىخواستند حمايت كنند ، شتاب نكردند و تنها افراد خاصّى به فكر افتاده و در همان آغاز كه توانستند به امام ملحق شدند . نافع بن هلال مرادى ، عمر بن خالد صيداوى ، سعد از موالى عمر بن خالد ، و مجمع بن عبد الله العائذى از قبيله مذحج به امام پيوستند . « 2 » نزديكيهاى روز عاشورا نيز مسلم بن عوسجه و حبيب بن مظاهر توانستند خود را به امام برسانند . ابن سعد نيز نوشته است كه صبح عاشورا حدود بيست نفر به امام ملحق شدند . « 3 » ابن قتيبه تعداد آنها را سى نفر نقل كرده است . « 4 » مورّخين اسامى ديگرى را نيز ذكر كرده‌اند . « 5 » اين گريزها و پيوستن‌ها ، ابن زياد را مجبور كرد تا جلوى مردم را بگيرد . از اين رو دست به كار شد . ابن سعد ، يكى از راويان بسيار قديمى ، نوشته است : « و جعل الرجل و الرجلان و الثلاثة يتسللون إلى حسين من الكوفه » ، مردم تك تك يا دو سه نفرى به سمت حسين مىرفتند ، وقتى خبر به ابن زياد رسيد ، دستور داد تا لشكرگاه را آماده كرده و عمرو بن حريث را مأمور كرد تا مردم را وادار كند به نخيله بروند . او همچنين دستور داد تا مراقب پل باشند تا كسى از منطقه نگريزد . « 6 » به حصين بن نمير نيز گفت تا منطقهء بين قادسيه و قطقطانه را مراقبت كند و اجازه ندهد كسى از آنجا به سمت حجاز برود ، چرا كه به اين بهانه ، ممكن بود كسانى

--> ( 1 ) . تجارب الامم ، ج 2 ، ص 70 ( 2 ) . انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 172 ( 3 ) . ترجمة الامام الحسين عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 178 ( 4 ) . الامامة و السياسة ، ج 2 ، ص 7 ( 5 ) . الكامل فى التاريخ ، ج 4 ، ص 73 ( 6 ) . ترجمة الامام الحسين عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 178 - 179