سال 50 هجرى دانسته شده است . « 1 » آنچه به نظر درست مىآيد ، همان سال 49 هجرى است . زمانى كه امام به شهادت رسيد ، بنى هاشم كسانى را به نقاط مختلف مدينه و اطراف فرستادند تا اين خبر را به گوش انصار برسانند . گفته شده كه هيچ كس در خانهء خود نماند . « 2 » زنان بنى هاشم براى يك ماه روز براى وى مجلس عزا داشتند . « 3 » طبرى به نقل از امام باقر عليه السّلام آورده است كه مردم مدينه هفت روز به مناسبت درگذشت فرزند پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در ماتم نشسته و بازار را بستند . « 4 » او مىگويد : كه در مراسم دفن امام در بقيع ، به قدرى جمعيت اجتماع كرده بودند كه جاى انداختن سوزن نبود . « 5 » خبر شهادت امام در بصره نيز شيعيان آن شهر را به عزا نشاند . « 6 » پس از وفات امام مجتبى عليه السّلام شيعيان كوفه ، نامهء تسليتى به امام حسين عليه السّلام نوشتند . در آن نامه آمده بود كه درگذشت امام از يك سوى براى « تمامى امت » و از سوى ديگر براى تو « و هذه الشيعة خاصة » مصيبت است . اين تعبير نشان شكل‌گيرى « شيعه » و حتى كاربرد كلمهء شيعه به عنوان يك اصطلاح در حوالى پنجاه هجرى است . آنان در اين نامه با اين القاب از امام مجتبى عليه السّلام ياد كردند « علم الهدى و نور البلاد » كسى كه به او اميد اقامهء دين و اعادهء سيرهء صالحان مىبود . آنان اظهار اميدوارى كه خداوند حق امام حسين عليه السّلام را به او بازگرداند . « 7 » اين نامه بايد يكى از اسناد تشكل شيعهء اعتقادى و امامتى در كوفه تلقى شود . عمرو بن بعجه مىگويد : نخستين ذلتى كه بر عرب وارد شد ، وفات امام مجتبى عليه السّلام بود . « 8 »

--> ( 1 ) . انساب الاشراف ، ج 3 ، ص 66 ؛ ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 183 ، 189 ، 190 ( 2 ) . ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 181 ؛ ترجمة الامام الحسن ( ع ) ، ابن عساكر ، ش 371 ( 3 ) . ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 182 ؛ ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن عساكر ، ش 338 ( 4 ) . ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 182 ( 5 ) . المنتخب من ذيل المذيل ، ص 514 ؛ المستدرك على الصحيحين ، ج 3 ، ص 173 ؛ ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 182 ؛ ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن عساكر ، ش 372 ( 6 ) . مختصر تاريخ دمشق ، ج 5 ، ص 224 ( 7 ) . تاريخ اليعقوبى ج 2 ص 228 ( 8 ) . ترجمة الامام الحسن عليه السّلام ، ابن سعد ، ص 183