از او راهى نخيله شد . به همراه وى شمارى از افراد قبيلهء طىّ كه عدىّ بن حاتم رياست بر عهده داشت ، عازم شدند . بنا به نقل يعقوبى ، در طىّ هزار جنگجو بودند كه از فرمان عدى سر نمىپيچيدند . « 1 » پس از آن قيس به سعد ، معقل بن قيس و زياد بن صعصعه سخنانى ايراد كرده و آنگاه بود كه سپاهى در حدود دوازده هزار تن در نخيله فراهم شده و امام تا دير عبد الرحمن همراهشان رفت . « 2 » به هر روى بايد توجه داشت كه روحيهء مردم عراق ، از پس از ماجراى حكميت ، خدشه‌دار شده بود . آنان احتمال صلح با قاسطين را در اذهان خود زمينه‌سازى كرده بودند . در عين حال وقتى سلطهء معاويه را بر عراق احساس مىكردند تنشان به لرزه مىافتاد . در اين گيرودار ، گروهى خود را به غفلت زده ، گروهى سخت گرفتار شك و ترديد بوده و تنها اقليتى به امام پيوستند . امام خود عازم لشكرگاه شده و پسر عم خود مغيرة بن نوفل را در كوفه گذاشت تا مردم را براى رفتن به نخيله تشويق كند . حارث همدانى مىگويد : كسانى كه نيت پيوستن به امام را داشتند به نخيله رفتند ، اما شمار زيادى از رفتن سرباز زدند . در ميان آنان كسانى بودند كه پيش از آن وعدهء همكارى داده بودند . « 3 » بر پايهء همين نقل ، امام خود به كوفه بازگشت تا مردم را براى رفتن به جنگ بسيج كند . اين موضع امام بر خلاف گفته زهرى و ديگران است كه مىگويند : « كان الحسن لا يؤثر القتال و يميل إلى حقن الدماء » ، « 4 » « و لم يكن فى نيّة الحسن أن يقاتل أحدا و لكن غلبوه على رأيه » ، « 5 » به اين معنا كه امام مايل به جنگ نبوده است . افزون بر اين ، امام براى تقويت روحيه نيروهاى خود حقوق آنان را افزايش داد . « 6 » اين افزايش در همان ابتداى خلافت ، و طبعا ايجاد آمادگى در آنها براى رويارويى با شاميان بود . مجموع جمعيتى كه به نخيله رفت دوازده هزار نفر بود . اينان گروهى بودند كه با فشار تبليغات و گروهى به پيروى از رؤساى خود به لشكرگاه رفته بودند . با اين كه

--> ( 1 ) . تاريخ اليعقوبى ، ج 2 ، ص 181 ( 2 ) . مقاتل الطالبيين ، صص 71 - 70 ( 3 ) . بحار الانوار ، ج 44 ، ص 44 ( 4 ) . تاريخ الطبرى ، ج 5 ، ص 158 ؛ تذكرة الخواص ، ص 196 ( 5 ) . البداية و النهايه ، ج 8 ، ص 14 ( 6 ) . مقاتل الطالبيين ، ص 64