را داشته باشند ، مالك امر ايشان تو بوده‌اى و قبل از آن كه ايشان توفيق طاعت پيدا كنند براى عمل ايشان اجر و پاداش مقرر كرده‌اى ، اين عمل نشان مىدهد كه سنّت تو فضل و بخشش و عادت تو جود و احسان و روش تو عفو و كرم است . از اين رو تمام خلايق اعتراف دارند كه هر كس را عذاب كنى بيقين بيدادگرى نكرده‌اى و همه گواهى مىدهند كه به هر كس عافيت دهى به فضل و كرمت رفتار كرده‌اى و همگان اقرار دارند كه در انجام وظايف بندگى چنان كه تو شايسته‌اى قاصرند ، پس اگر شيطان بندگانت را با نيرنگ و فريب از راه طاعت تو منحرف نمىكرد هيچ بنده‌اى تو را معصيت نمىكرد و اگر او باطل را در نظرشان حق ، جلوه نمىداد ، هيچ كسى از راه بندگى تو گمراه نمىشد ، ( 1 ) پس خداوندا تو از هر عيب و نقصى منزّهى ، لطف و كرمت بر هر كه تو را اطاعت كند و يا از فرمان تو سرپيچى نمايد چه آشكار و واضح است ! ! تو اى كه بر مطيعان با آنچه كه قبلا آماده ساخته‌اى پاداش مىدهى ، و بر عاصيان به قدرت صبر و شكيباييت فرصت توبه عنايت مىكنى ؛ به هر يك از آنان ، نه به استحقاقشان بلكه با فضل و كرمت رفتار مىكنى و پاداشى بالاتر از حد عمل آنان را مرحمت مىنمايى چون اگر مىخواستى با اهل طاعت به عدالت رفتار كنى ، بدين سبب كه تو آنها را بر طاعت و بندگى هدايت فرموده‌اى مستحق پاداش نبودند و ممكن بود چنان اجر و نعمتى را از دست بدهند ، ولى تو در مقابل اعمالى كه در مدت كوتاه انجام دادند اجر و پاداش بسيار طولانى و جاودانه دادى و در برابر اعمالى كه در مدت كوتاه و گذراى عمر انجام داده بودند پاداش طولانى و ماندنى مرحمت كردى وانگهى اگر تو محاسبهء روزيى كه به آنان داده بودى ، و آنها بدان وسيله قدرت بر اطاعت تو را پيدا كرده بودند ، مىنمودى ، هيچ بنده‌اى با توجه به اسبابى كه براى آنان در طاعت و بندگى خود فراهم كردى ، استحقاق آن پاداش را نداشتند و بندگان مطيعت در گرو ساير نعمتهايى بودند كه براى