( 1 ) تأليفات امام سجاد عليه السّلام ( 2 ) 1 - صحيفهء سجّاديّه محققا نخستين كسانى كه در دنياى اسلام دست به تأليف و تدوين زده‌اند ، ائمّهء اهل بيت عليهم السّلام و علماى بزرگ شيعه مىباشند « 1 » ، بنابراين ايشان نخستين پيشاهنگانى هستند كه خط سير فرهنگى اين امت را ترسيم كردند و چشمه‌هاى علم و حكمت را در زمين جارى ساختند . شايان ذكر است كه تأليفات و ساير بحثهاى ايشان به علم خاصى منحصر نبوده بلكه مشتمل بر تمام انواع دانش است ؛ مانند علم فقه ، تفسير ، حديث ، اصول ، نحو ، كلام و فلسفه ، علاوه بر اينها ايشان بنيانگذاران قوانين اخلاق ، آداب سلوك ، و اصول تربيتى هستند . . . و نخستين كسى كه در اين ميدان گوى سبقت را ربود ، بزرگ اين امت و رهبر نهضت فكرى و علمى آن ، امام امير المؤمنين عليه السّلام است ؛ او نخستين كسى است كه ابواب علوم عقلى و نقلى را مشخّص كرد و اصول و قواعد آنها را بنيان نهاد . عقّاد مىگويد : بيقين امام امير المؤمنين عليه السّلام ابواب سى و دو رشتهء علمى را روشن كرد و قواعد و اصول

--> ( 1 ) تأسيس الشّيعه لعلوم الاسلام سيد حسن صدر .