و شعاعهايى از روح پاكش را - كه بوى خوشش سراسر عالم را گرفته بود - به آن حضرت بتاباند ، بطورى كه نواده‌اش به حق ، صورتى راستين از جدّش و در تمام عناصر و خصوصيّات روحى نظير و همگون او بود . ( 1 ) اما آن مدّتى كه امام زين العابدين در سايهء جدش به سر مىبرد ، بسيار كوتاه بود ، مورّخان آن مدت را به دو سال محدود كرده‌اند و آن دو سال نيز از سنگين‌ترين اوقاتى بود كه بر امام امير المؤمنين عليه السلام گذشت ؛ مشكلات او را احاطه كرده بود و رويدادها عجيب به صورت خطرناك و كشنده يكى پس از ديگرى بر آن حضرت وارد مىشد كه دشوارتر و سنگين‌تر از همه ، اين بود : سپاهى كه بدان وسيله با جبههء باطل معاويه مىجنگيد دچار تفرقه و سركشى و نافرمانى شد به حدى كه امام عليه السلام دست به دعا برداشت و در پيشگاه خدا مىناليد تا او را به جوار رحمت خود ببرد و از آن جامعهء فرومايه‌اى كه به آرمانهاى آن حضرت توجه ندارند ، نجات دهد و خداوند دعايش را مستجاب كرد و شقىترين فرد اولين و آخرين ، فرد خطرناك جانى عبد الرّحمن بن ملجم پيدا شد و او را در حالى كه ميان خانهء خدا و در محراب نماز ايستاده بود به قتل رساند و در آخرين ساعات زندگيش اعضاى خانواده و فرزندانش در اطراف بستر آن حضرت از جمله امام زين العابدين حلقه زده بودند ، پيمان امامت را به پسرانش حسن و حسين عليهما السلام سپرد و بر امامت نوادهء خردسالش ، زين العابدين تصريح فرمود و درودهاى پيامبر - صلّى اللّه عليه و آله - را به آن حضرت و به پسرش امام محمد باقر ، بزرگ و رهبر نهضت فكرى و علمى اين امّت ابلاغ كرد . ( 2 ) از جمله كسانى كه عهده‌دار تربيت امام زين العابدين عليه السلام شدند ، عموى بزرگوارش امام حسن سرور جوانان اهل بهشت و ريحانهء رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - و سبط اكبرش بود كه توجه و محبّت خاصّى نسبت به آن حضرت داشت و در وجود او صفات و الا و خصلتهاى بىنظيرى را بنيان نهاد و همواره با وى بود تا اين كه به سر حد جوانى رسيد در حالى كه در اعماق وجود و ژرفاى ذاتش سيرهء عموى بزرگوارش قهرمان انديشه و اصلاح مسلمين ، ريشه