قصد حج نداشته باشد ، اشكالى ندارد « 1 » . اين روايت ، بر آنچه بيان كرديم ، صراحت دارد « 2 » . ( 1 ) خروج قبل از حج مطلب سؤال برانگيز اين است كه امام عليه السّلام مكه را در روز هشتم ذيحجه ترك و آن روزى است كه حجاج براى رفتن به عرفه آماده مىشوند ، چرا حضرت ، حج خود را تمام نكرد ؟ و به نظر ما عوامل چندى وجود دارند كه آن حضرت را براى خروج از مكه با اين سرعت ، فراخواندند كه آنها عبارتند از : ( 2 ) 1 - حكومت چنان بر او سخت گرفته بود كه آن حضرت مطمئن گرديد باب جنگ با وى را خواهد گشود و يا او را در حال انجام مناسك حج ، ترور خواهد كرد و بدين ترتيب حرمت حج را خواهد شكست . و اهداف مقدسش را برباد مىدهد كه از جمله آنها آزاد كردن امّت به طور كامل از ذلت و بردگى بوده است . ( 3 ) 2 - اگر حكومت با وى در ايام مناسك حج به جنگ نپردازد ، پس از مراسم حج به جنگ مىپرداخت آنگاه وى در مكّه يا در حال جنگ خواهد بود و يا كشته مىشد ، در هر دو حالت ، در بيت حرام و ماه حرام ، خونريزى پيش مىآمد ، آن حضرت براى حفظ مقدسات اسلامى ، مكه را ترك فرمود .

--> ( 1 ) وسائل الشيعة 10 / 246 - 247 . ( 2 ) مسائل مربوط به حج و عمره ، احكام مفصلى دارد كه بايد به فتاوا و رساله‌هاى فقهاى عظام مراجعه كرد ( مترجم ) .