خاندان تيم جز غلامان و بردگان نبودند » . ( 1 ) ام المؤمنين ، فرزندانش را به صحنهء مرگ وارد كرد ؛ زيرا تعداد قربانيان از مسلمين - بنا به آنچه بعضى از مورخان مىگويند - ده هزار نفر بودند كه نيمى از آنها از ياران وى و نيمى ديگر از ياران امام بودند « 1 » و امام بيش از هر كسى افسوس مىخورد ؛ زيرا مىدانست اين جنگ ، چه سختيها و چه مشكلاتى را در پى خود خواهد داشت . ( 2 ) پس‌مانده‌هاى جنگ جنگ جمل ، سنگين‌ترين خسارتها و عظيم‌ترين فاجعه‌ها را در پى داشت كه مسلمين به آنها گرفتار گشتند از جملهء آنها اين موارد است : ( 3 ) 1 - اين جنگ راه را براى معاويه باز كرد تا با امام به مخالفت برخيزد و به جنگ با آن حضرت اقدام كند ؛ زيرا وى شعار اهل جمل را كه خونخواهى عثمان بود ، براى خود برگزيد و اگر جنگ جمل نبود ، معاويه نمىتوانست عصيان و تمرّد در برابر حكومت امام را اعلام نمايد . ( 4 ) 2 - جنگ جمل ، اختلاف و تفرقه را ميان مسلمين گسترش داد ؛ زيرا پيش از آن ، روح مودّت و الفت در ميان آنان حاكم بود و پس از آن بود كه دشمنى ، ميان خاندان عرب به وجود آمد به طورى كه قبايل ربيعه و يمن كه در بصره بودند ، عميق‌ترين دشمنى و كينه را نسبت به برادرانشان از ربيعه و قبايل يمن در كوفه پيدا نمودند و خون فرزندانشان را از آنها مطالبه مىكردند ، حتى اختلاف و تفرقه

--> ( 1 ) طبرى ، تاريخ 4 / 539 . در انساب الاشراف 3 / 59 تعداد قربانيان ، بيست هزار نفر نقل شده است .