توسعهء زندگى اقتصادى و بالا بردن درآمد فردى و از بين بردن فقر و نيازمندى همهء بخشهاى اجتماع ، مطابق آنچه اسلام مىخواهد ، انفاق شود . ( 1 ) 4 - حكومت عثمان ، عصبيتهاى قبيله‌اى را كه اسلام با آنها مبارزه كرده بود ، زنده ساخت ، زيرا عثمان براى تقويت خاندان خود و گسترش نفوذ و حمايت از آن در مقابل قانون كوشيد و همهء وسايل قدرت را به آن بخشيد به طورى كه خاندانهاى عربى به شكل‌گيرى گروهى روى آوردند و تعصبهاى جاهلى در فخرفروشى به عظمت پدران و افتخار به اصل و نسبها و ديگر مسائل ، عموميت يافت كه در مباحث اين كتاب به آن خواهيم پرداخت . ( 2 ) 5 - سودجويان ، براى رسيدن به حكومت و تكيه بر قدرت شمشير ، روى آوردند بدون اينكه توجهى به ارادهء امت در بين باشد . « ژوليوس فلهوزن » مىگويد : « و از آن هنگام است كه شمشير ، حرف آخر را در امر رياست حكومتهاى تئوكراسى دارا شد و باب فتنه گشوده گشت و پس از آن هيچ‌گاه كاملا بسته نگرديد و در آن وقت ، حفظ وحدت در وجود شخص امامى در رأس گروه ، مگر غالبا در ظاهر و به زور و اجبار ، ممكن نبود و حقيقت اين است كه جماعت از هم پاره گشت و به صورت گروهها و احزابى در آمد كه هر كدام مىكوشيد تا قدرت سياسى خود را تحميل نمايد و براى تأييد امام خود بر عليه امامى كه فعلا حاكم بود ، به شمشير دست يازد . . . « 1 » » . ( 3 ) طمع‌ورزيهاى سياسى ، منتشر گشت و سودجويان براى رسيدن به مسند قدرت ، خود را به آب و آتش مىزدند و اين امر به گسترش فتنه و هرج و مرج در همهء مناطق منجر شد .

--> ( 1 ) تاريخ الدولة العربية ، ص 50 - 51 .