پاهايش باشد . . . « 1 » » . ( 1 ) مورخان مىگويند كه وى براى بالا بردن مقام و دفاع از وى ، از اين هم تماما دور تر رفت و روح بلند پروازى در او دميد و اعضاى شورا را كه خود براى تعيين خليفهء بعد از خود برگزيده بود ، به وجود معاويه تهديد نمود و به آنها گفت : « شما اگر بر هم حسد بورزيد و به هم پشت كنيد و با هم دشمنى نماييد ، معاوية بن ابى سفيان در اين امر بر شما غلبه خواهد كرد . . . « 2 » » . و هنگامى كه معاويه از كيفر ، ايمنى يافت و دانست كه خليفه از او حمايت مىكند ، در شام اقدام به كارهايى نمود كه طالبان پادشاهى و قدرت انجام مىدهند . ( 2 ) گوشه‌گيرى امام عليه السّلام مورخان اختلافى ندارند كه امام عليه السّلام بخاطر از بين رفتن حق و غصب ميراثش عميقا محزون و به شدت اندوهگين گشت ؛ زيرا آن قوم براى ناديده گرفتن مقامش كوشيدند و با وى همانند فردى عادى و بدون توجه به مواهب ، مواضع و جايگاهش نسبت به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله برخورد نمودند و آن حضرت در انزواى از آنان بود و در هيچ امرى از امور حكومت و قدرت با آنان مشاركت نداشته و آنان نيز وى را شركت نمىداده‌اند ، از آنها روى گرداند و آنان نيز از او روى گرداندند تا آنجا كه گونهء خويش را بر خاك چسباند ، آن گونه كه مورخان گفته‌اند : محمد بن سليمان در پاسخهايش به جعفر بن مكى دربارهء آنچه ميان على و عثمان

--> ( 1 ) استيعاب ( چاپ شده در حاشيهء الاصابة ) 3 / 1418 . ( 2 ) شرح نهج البلاغه ( چاپ اول ) 1 / 187 .