جليل عرفان منش
86
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
بيشترى آمده است و به نظر مىآيد اين راه بيش از ساير راههاى فارس مورد توجه جغرافيدانان بوده به طورى كه لسترنج مىگويد : راهى كه از شيراز به سمت شمال باخترى به ارجان و خوزستان مىرفت ، بيش از همهء راههاى ديگر در كتابهاى جغرافيايى شرح داده شده و دربارهء آن حد اقل هشت شرح جداگانه به ما رسيده ، هر چند كه در ذكر پارهاى از منزلگاههاى آن راه بين كتابهاى مراجع اختلاف نظر است . آخرين وصفى كه از اين راه شده در كتاب ظفرنامهء شرف الدّين على يزدى است كه مسير امير تيمور را در سال 759 از اهواز به شيراز از راه بهبهان نقل مىكند . « 67 » در شهر ارجان قديم آن چنان كه ياقوت حموى و ديگران ذكر كردهاند قدمگاهى است موسوم به قدمگاه امام رضا عليه السّلام « 68 » . وجود اين قدمگاه در اين مكان مسير امام على بن موسى الرضا عليه السّلام را از پل اربق ( اربك ) به ارجان روشن مىكند . قدمگاه بعدى كه در منابع تاريخ محلى به تناوب از آن ياد شده شهر ابرقوه و يا ابركوه است كه در منتهى اليه جادهء شمالى شيراز به شهرهاى يزد و خراسان است . اگر مسير متداولى كه در منابع جغرافيايى آمده ، همان مسيرى باشد كه حضرت رضا عليه السّلام پيموده در اين صورت حضرت از ارجان به سمت شيراز و از آنجا به سمت دروازه اصطخر كه راهى است به سوى خراسان كه در پارهاى منابع از جمله الاعلاق النفيسة ، « 69 » اشكال العالم « 70 » و مسالك الممالك « 71 » نيز به همين نام ( راه خراسان ) مشهور است ، عبور فرموده و به ابرقوه رسيدهاند . در راه ارجان تا شيراز چند منزلگاه معروف است كه غالب منابع از آن ياد كردهاند ، بندق « 72 » ( بندك ) ، « 73 » خان حماد ، « 74 » نوبندگان ، « 75 » ( نوبنجان ) ، « 76 » كركان « 77 »
--> ( 67 ) - لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 319 ؛ شرف الدّين يزدى ، ظفرنامه ، 1 / 114 به بعد . ( 68 ) - اعتماد السلطنه ، مرآت البلدان ، 1 / 368 . ( 69 ) - ابن رسته ، الاعلاق النفيسة ، ص 221 . ( 70 ) - جيهانى ، اشكال العالم ، ص 118 . ( 71 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 115 . ( 72 ) - قدامة بن جعفر ، كتاب الخراج ، ص 27 . ( 73 ) - ابن رسته ، الاعلاق النفيسة ، ص 222 ؛ جيهانى ، اشكال العالم ، ص 27 . ( 74 ) - قدامة بن جعفر ، كتاب الخراج ، ص 28 ؛ ابن رسته ، الاعلاق النفسية ، ص 222 ؛ جيهانى ، اشكال العالم ، ص 28 . ( 75 ) - ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 231 ؛ ابن رسته ، الاعلاق النفيسة ، ص 222 . ( 76 ) - قدامة بن جعفر ، كتاب الخراج ، ص 27 . ( 77 ) - همان .