سوّم ارجان كه كرسى آن شهرى به همين نام بود و چهارم كورهء اصطخر كه كرسى آن شهر قديمى « پرس پليس » پايتخت فارس در عهد ساسانيان بود و بالاخره كورهء داربجرد كه شهرى به همين نام ، كرسى آن بود . اين نكته را نيز بايد در نظر داشت كه در دورهء خلفا ، شهر يزد و ولايت آن و همچنين ايالت روذان ( بين « آثار » جديد و بهرام‌آباد ) قسمتى از كورهء اصطخر و جزء ايالت فارس محسوب مىشد ، ولى بعد از هجوم مغول يزد جزء ايالت جبال شد . در قرن چهارم ، شيراز قريب يك فرسخ وسعت داشت و داراى بازارهاى تنگ ولى پرجمعيّت بود و هشت دروازه داشت ، به اين شرح : دروازهء اصطخر ، دروازهء شوشتر ، دروازهء بند آستانه ، دروازهء غسان ، دروازهء سلم ، دروازهء كوار ، دروازهء مندرود و دروازهء مهندر . « 4 » راه اهواز به فارس از اهواز به فارس و اصطخر چند راه وجود داشته و امروزه نيز كسانى كه از اهواز به فارس و شيراز مىروند مىتوانند از چندين راه وارد اين شهر شوند . در منابع اطلاعى از اين كه حضرت رضا عليه السّلام از كدامين مسير عبور كرده‌اند وجود ندارد ولى احتمال دارد حضرت در سفر تاريخى خود به مرو از راه ارجان ، رامهرمز گذشته باشند زيرا نسبت به ابتدا و ميانهء اين راه گزارشهايى از عبور آن حضرت در دست داريم كه به آنها اشاره خواهيم كرد . ابتدا مىپردازيم به شرح و بررسى راهها . راه اهواز به شيراز برابر نقل قدامة بن جعفر در كتاب الخراج به شرح زير است : 1 - از « سوق الاهواز » ) Souk - Al - Ahwaz ( تا « جويرول » ) Djowyraul ( دو فرسخ . 2 - از جويرول تا « ازم » ) Azam ( چهار فرسخ ، ( ازم ناحيه‌اى است از شيراز كه آبهاى گوارا دارد و هوايش سازگار است ) . « 5 » 3 - از ازم تا « سابل » « 6 » چهار فرسخ . 4 - از سابل تا « قرية الحبارى » ) Karyat - al - Hobora ( سه فرسخ .

--> ( 4 ) - نقل اختصار از ، لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 9 - 267 . ( 5 ) - اعتماد السلطنه ، مرآت البلدان ، 1 / 49 . ( 6 ) - Sabel يا ) Sanabik ( .