جليل عرفان منش
47
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
ورود امام رضا عليه السّلام به اهواز امام رضا عليه السّلام از بصره به سوى اهواز حركت كرد « 34 » ولى از جزئيات مسير حركت امام عليه السّلام و منزلگاههايى كه حضرت در آن توقف فرمود منابع هيچ گزارشى ارائه نكردهاند . آنچه مسلم است منازلى را كه قدامة بن جعفر شصت و شش سال بعد از عزيمت حضرت رضا عليه السّلام در كتاب الخراج نام برده با توجه به مدت زمان كوتاهى كه عمدتا نمىتواند تحولات عمدهاى در منزلگاههاى آبى و خاكى بصره به سوق الاهواز بوجود آمده باشد ، قريب به يقين همان منازلى است كه حضرت عليه السّلام در سال 200 از آنجا عبور كرده كه شرح آن به تفصيل آمده است . رخدادهاى اهواز شيخ صدوق به سند خود از ابو الحسن صانع و او از عموى خود نقل مىكند كه : من با حضرت رضا عليه السّلام تا خراسان همراه بودم و با ايشان مشورت كردم دربارهء قتل رجاء بن ابى ضحاك كه آن جناب را به خراسان آورد ، پس آن جناب مرا از اين فكر نهى كرد و فرمود : آيا مىخواهى نفس مؤمنى را به عوض كافرى به قتل رسانى « 35 » ؟
--> ( 34 ) - راوندى در الخرائج و الجرائح مىنويسد : ما قال ابو هاشم ، لما بعث المأمون رجاء بن ابى الضحاك ، يحمل الى ابى الحسن على بن موسى طريق الاهواز و لم يمران على طرق الكوفة . . . ر . ك . به : راوندى الخرائج و الجرائح ، ( چاپ بمبئى ) ، ص 104 . و همچنين نگاه كنيد به : مجلسى ، بحار الانوار ، 12 / 105 و 112 ؛ عطاردى ، مسند الامام الرضا عليه السّلام ، 1 / 55 ؛ ابو القاسم سحاب ، زندگانى امام رضا عليه السّلام ، ص 243 . كتاب معصومين چهاردهگانه متأسفانه بدون ذكر هيچ گونه مأخذى مىنويسد : موكب امام بسيار مجلل و شكوهمند و زيبا بود بر قاطرى شهبا بسته بودند و . . . موكب همايون امام از بصره با كشتى به محمره ( خرمشهر ) نزول اجلال فرمود و با همان تشريفات مجلل از محمره به اهواز رسيد . . . امام على بن موسى الرضا عليه السّلام از اهواز به اراك و از آنجا به رى تشريف فرما شد و از راه رى به سمت خراسان گذشت . ر . ك . به : جواد فاضل ، معصومين چهاردهگانه ، ( امام على بن موسى الرضا عليه السّلام ) ، ص 9 - 108 . ترسيم اين خط سير اخير صحيح نمىباشد . ( 35 ) - فقال : تريد أن تقتل نفسا مؤمنة بنفس كافرة ؟ مترجم عيون اخبار الرضا عليه السّلام ( محمّد تقى اصفهانى ) مىافزايد : از اين كلام حسن حال رجاء بن ابى ضحاك معلوم مىشود و مقصود اين است كه كسى ديگر باعث اين عمل شده و تو مىخواهى رجاء را به عوض او به قتل رسانى ؟ شيخ صدوق ، عيون اخبار الرضا عليه السّلام ، 2 / 454 . تصميم دربارهء قتل رجاء بن ابى ضحاك ، نمايانگر اهميّت و حساسيّت مسيرى است كه مأمون براى انتقال حضرت رضا عليه السّلام تعيين كرده بود . بىشك عبور حضرت رضا عليه السّلام از كانونهاى شيعى و شهرهايى كه شيعيان آن حضرت و يا ساير مخالفان سياسى مأمون در آن نفوذ داشتند با موانع و مشكلات زيادى توأم بود و نوعا خطرات قابل ملاحظهاى براى مأموران حكومتى از جانب شيعيان حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام و نيز از جانب عباسيان متعصّب كه مخالفان سرسخت انتقال خلافت به علويان بودند در پى داشت . علاوه ، بايد خوارج را نيز كه از مخالفان اين طرح بودند اضافه كرد .