مىرسد . « 109 » حكومت عباسيان در مرو خراسان در زمان حكومت امويان به دليل دور بودن از مركز خلافت به پايگاهى براى مخالفان سياسى و ناراضيان تبديل شده بود تا آن كه ابو مسلم خراسانى از آتش پنهانى كه سالها در زير خاكستر نهفته بود بهره گرفت و قدرت را از چنگ امويان به درآورد و به عباسيان سپرد . خراسان كه نخستين پايگاه عبّاسيان به شمار مىرفت كمى بعد از به قدرت رسيدن آنان بار ديگر كانونى براى مخالفان سياسى و مذهبى شد ولى اين بار بر عليه عبّاسيان . اگر چه قيامهاى ضد عباسى در خراسان يكى پس از ديگرى سركوب شد و هيچ‌گاه نتوانست بنيان حكومت عباسيان را متزلزل سازد ، اما بىشك اگر تلاشهاى هارون الرشيد براى گسترش و سيطرهء حكومت عباسى در خراسان و اقدام مأمون در انتقال مركز حكومت به مرو نبود ، اين شهر در عصر عبّاسيان ، پذيراى همان نقشى بود كه در عهد امويان ايفا كرده بود . نهضت مذهبى « استاذسيس » در سال 150 ، شورش يوسف بن ابراهيم ملقب به « يوسف البرام » در سال 160 و هاشم بن حكيم ملقب به « المقنع » ( نقاب‌پوش ) در سال 163 كه از دهكده‌اى نزديك مرو آغاز شد ، قيام مذهبى و سياسى خوارج در سالهاى 175 و 179 به رهبرى « حسين » كه از موالى قنيس بن ثعلبه به شمار مىرفت و حمزة بن عبد اللّه كه شعله‌هاى قيام او به مدت 5 سال كانون مخالفتهاى ضد عباسى را در خراسان گرم و فعّال كرده بود و همچنين قيام ابو الخطيب در شرق خراسان ( نساء ) به سال 183 و آشوب رفيع بن ليث در سال 190 ، خراسان را كه روزى خاستگاه عبّاسيان بود ، عليه آنها مىشوراند . هارون الرشيد ناچار شد براى سركوبى و فرونشاندن آشوب رفيع بن ليث شخصا عازم خراسان شود . وى در اين سفر فضل بن سهل و مأمون را كه مدتى عهده‌دار حكومت خراسان بود ، همراه داشت با وجود اين سه سال بعد ، در سال 193 بار ديگر به منظور دفع حملات جديد خوارج به رهبرى حمزة بن عبد اللّه و تحريكات

--> ( 109 ) - ر . ك . به : اطلس راههاى ايران ، ص 4 .