جليل عرفان منش

137

جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )

به فاصلهء دو منزلگاه چاپارى از طوس ، باغ بزرگى در دهكدهء سناباد وجود داشت كه متعلق به حميد بن قحطبه بود . وى از طرف هارون الرشيد حاكم آنجا بود و هنگامى كه هارون در طوس درگذشت در همان باغ دفن شد . حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام در سفرى كه از مدينه آغاز شده بود هنگامى كه وارد طوس شد در سناباد و در باغ حميد بن قحطبه فرود آمد جايى كه سرانجام در آن به دستور مأمون مسموم شد و به شهادت رسيد و پيشگويى آن حضرت كه فرموده بود ، « در كنار گور هارون دفن خواهم شد . » « 47 » جامهء عمل پوشيد . از زمانى كه حضرت رضا عليه السّلام در سناباد به خاك سپرده شد نام آنجا به مشهد مقدّس على بن موسى الرضا عليه السّلام تغيير يافت و به جهت كثرت استعمال آن را تنها « مشهد » مىنامند . مشهد على بن موسى الرضا عليه السّلام ، در دهكدهء سناباد كه به برذعه يا مثقب « 48 » كه به معنى سوراخ و روزنه است معروف بود و به گفتهء لسترنج احتمالا اين كلمه به خاطر روزنه‌هايى كه در حرم وجود داشته بر آن قريه اطلاق شده است و نوقان يا نوگان كه امروزه نيز نام محلّه‌اى از خراسان است ، در قرن سوم بنابر گفتهء يعقوبى در البلدان از طابران بزرگتر بوده و به تهيّه و ساخت ظرفهاى سنگى كه به ساير نواحى صادر مىشده شهرت داشته است . در كنار مشهد امام رضا عليه السّلام در سناباد بنابر گفتهء ابن حوقل قلعهء بسيار محكمى بنا شده بود كه در آنجا عدّه‌اى معتكف مىشدند . « 49 » مقدسى مىنويسد : امير قائق عميد الدوله ، گرد قبر حضرت امام رضا عليه السّلام مسجدى بساخت كه در تمام خراسان عمارتى از آن باشكوه‌تر نبود . قبر هارون الرشيد نزديك ضريح حضرت امام رضا عليه السّلام واقع شده بود . ابن بطوطه كه در سال 725 ه . ق از مشهد مقدّس زيارت كرده مىنويسد : مشهد امام رضا عليه السّلام قبر

--> ( 47 ) - ابن شهرآشوب ، مناقب آل ابى طالب ، ص 105 ؛ شيخ مفيد ، الارشاد ، 2 / 449 ؛ كلينى ، اصول كافى ، 2 / 412 ؛ طبرسى ، اعلام الورى ، ص 188 و ساير منابع . ( 48 ) - مثقب : آلتى كه با آن چيزى را سوراخ كنند ، « مثقوب » : سوراخ شده ، سوراخدار . ( فرهنگ عميد ) . ( 49 ) - لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 415 ؛ يعقوبى ، البلدان ، ص 277 ؛ ابن حوقل ، صورة الارض ، ص 169 .