جليل عرفان منش
123
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
خراسان خراسان در فارسى قديم به معنى خاور زمين است . اين اسم در قرون اول اسلام بر تمام ايالات اسلامى كه در خاور كوير لوت تا كوههاى هند واقع بودند اطلاق مىشد و به اين ترتيب تمام بلاد ما وراء النهر را در شمال خاورى به استثناى سيستان و قهستان در جنوب شامل مىشود . خراسان در زمان خليفهء دوّم و به قولى در سال 29 هجرى ، هنگامى كه عثمان به خلافت رسيد توسط سپاه اسلام فتح شد . « 1 » در سال 29 هجرى ، عبد اللّه بن عامر مسير راهى را كه در فتح خراسان پيمود ، از بصره تا مرو بود . اين خط سير ( از بصره تا مرو ) با مسيرى كه حضرت على بن موسى الرضا عليه السّلام در 171 سال بعد مىپيمايد تشابه زيادى دارد ، اعثم كوفى در الفتوح مىنويسد : هنگامى كه ماهك بن شاهك در فارس سر به شورش برداشت ، عثمان ، عبد اللّه بن عامر را با سپاهيانش روانهء فارس كرد و دستور داد از آنجا عازم خراسان شوند . عبد اللّه بن عامر از بصره به جانب فارس روان شد و . . . در صحراى اصطخر ، ماهك تسليم شد . . . و سپس عبد اللّه از اصطخر به طرف خراسان رفت و با عبور از . . . نيشابور . . . و طوس و سرخس سرانجام به جانب مرو رفت . « 2 » حدود خارجى خراسان در آسياى وسطى بيابان چين و پامير و از سمت هند
--> ( 1 ) - اعثم كوفى ، تاريخ اعثم كوفى ( الفتوح ) ، ص 108 ، 109 ، 115 ، 116 ؛ بلاذرى ، فتوح البلدان ، ( بخش ايران ) ، ص 158 . ( 2 ) - اعثم كوفى ، الفتوح ، ( چاپ بمبئى ) ، ص 5 - 84 .