دوبارهء سعيد به كوفه شدند ، عثمان بناچار خواسته آنان را پذيرفت و ابو موسى اشعرى را والى آنجا ساخت . مورّخان جديد غالبا اظهار داشته‌اند كه سياست عثمان نسبت به سرزمينهاى مفتوحه اساسا همانند روش عمر بوده است . نخستين بار ، ولهاوزن ابراز داشت اين عمر بود كه با خوددارى مجاهدان از تقسيم سرزمينهاى فتح شده در ميان خود ، بر خلاف حق سنّتى عرب در تقسيم غنايم كه قرآن هم آن را با اندكى تغيير پذيرفت ، زمينه كشمكش را پديد آورد . شورشها بدان سبب در زمان عثمان روى داد كه او بر خلاف عمر ، كه اقتدار فوق العاده‌اى داشت ، دچار ضعف بود . « 1 » كايتانى اين نظر را بسط بيشترى مىدهد و مىگويد عثمان قربانى اشتباهات اجرايى عمر شد . عمر مسلمانان را از تملك زمين در خارج از حجاز منع نكرده و خود بخشهايى از اراضى خالصه عراق را به كسانى بخشيده بود . « 2 » اين نظر را لوى دلاويدا در مقاله خود با عنوان « عثمان » در دائرة المعارف اسلام تأييد كرده و در برخى مطالعات اخير نيز آن را تأييد كرده‌اند . « 3 » در واقع هيچ مدرك مطمئنى وجود ندارد كه نشان دهد عمر امتياز بخشى از زمينهاى خالصه مزروعى را به كسى واگذار كرده باشد كه مغاير خطمشى اعلام‌شدهء او در عدم تقسيم چنين زمينهايى به خاطر مصلحت آيندگان باشد . « 4 » تلاش عثمان در تبديل زمينهاى عمومى به اموال خالصه گام بزرگى بود در جهت تبديل خلافت به پادشاهى سنّتى . اين هدف او را معاويه در زمان خلافت خود كاملا محقّق ساخت ، به اين صورت كه تمام املاك خالصه در سراسر قلمرو خلافت و نيز واگذارى و بازپس گيرى اقطاعات را كاملا تحت نظارت مستقيم خود درآورد . « 5 »

--> ( 1 ) ولهاوزن ، خلاصه‌ها و پيش‌نويسها ( برلن ، 1889 ) ج 6 ، ص 118 ، يادداشت 3 ؛ ولهاوزن ، سلطنت عرب ، ص 28 - 29 ، او در آنجا مىافزايد كه روشهاى مالى عمر در رفتار محمد صلّى اللّه عليه و آله نيز پيشينه‌هاى خاصى داشته است . ( 2 ) ر . ك : پيوست 5 : سرزمينهاى خالصه عراق در زمان حكومت عمر . ( 3 ) مثلا اشموكر ، مطالعاتى در باب حق مالكيت و نتايج آن در روند فتوحات و حركتهاى توسعه‌طلبى ( بن ، 1952 ) ، بويژه ص 134 - 151 ؛ جعيط ، اختلاف بزرگ ، ص 84 . ( 4 ) تاريخ اسلام ، ج 5 ، ص 304 ، ج 7 ، ص 376 . ( 5 ) معاويه بدين ترتيب ملك موسوم به زراره واقع در نزديكى كوفه را از زرارة بن يزيد از افراد بنى بكر مصادره كرد و آن را از جمله املاك خالصه ( اصفية ) دانست . زرارة در زمانى كه سعيد بن عاص از سوى