اوضاع دشوار فراهم كند . اين حقيقت با معرفى آئين تقيه همراه مىشود ولى بنا به زمينه اجتماعى آن زمان چون تقيه از ديدگاه مذهبى الگوى كلى زندگى بود ، مىبايست ريشه در آيات قرآن و احاديث پيشين داشته باشد . بنا به گفته امام صادق ( ع ) يوسف و ابراهيم هم زمانى كه به اخفاى حقيقت متشبث شدند ، به تقيه عمل كردند : يوسف برادرش را به دزدى متّهم كرد و ابراهيم به بيمارى تمارض نمود . ( 36 ) محمد ( ص ) نيز خود تقيه مىكرد تا اينكه آيه‌اى نازل شد و در آن خداوند به او دستور فرمود تا پيام حق را آشكارا به مردم برساند . در اين آيه مىخوانيم : « اى پيغمبر آنچه از خدا بر تو نازل شد به خلق رسان . اگر نرسانى تبليغ رسالت و اداء وظيفه نكرده‌اى و خدا تو را از شر و آزار مردمان محفوظ خواهد داشت ، بيم مكن و دل قوى دار كه خدا گروه كافران را به هيچ راه نه موفقيّتى رهنمايى نخواهد كرد . » ( 37 ) در آيه ديگرى كه براى تائيد آئين تقيه به كار مىرفت چنين مىخوانيم : « هر آن كس بعد از آنكه به خدا ايمان آورده باز كافر شد نه آنكه به زبان از روى اجبار كافر شود و دلش در ايمان ثابت باشد . » ( 38 ) آئين تقيه در دوره امام باقر ( ع ) در تشيّع بوجود آمد و مىتوان مبادى اوليه اين نظريه را به آن حضرت نسبت داد . ولى اين مهم بر دوش امام ششم گذاشته شد تا بدان شكل نهايى دهد و آن را شرط مطلق ايمان حقيقى بداند آنجا كه گويد : « از دين خود بترس و آن را با تقيه حفظ كن زيرا كسانى كه تقيه نمىكنند ايمانى ندارند . » ( 39 ) گلدزيهر كه تاريخ پيدايش آئين تقيه را دنبال مىكند معتقد است كه اين آئين به عنوان يك اصل حتى به وسيله محمد بن الحنفيه ، بدون اين كه نامى از آن ببرد عمل مىشده است . در عين حال يافته‌ى گلدزيهر نشان مىدهد كه امام صادق ( ع ) تقيه را به صورت آئينى از ايمان شيعى ، به خاطر نيازهاى سياسى زمان بوجود آورد . ( 40 ) با وجود اين ، جاى هيچ‌گونه بحثى در اين مورد وجود ندارد كه تقيه‌اى كه امام ششم آن را جزء لازم ايمان دانست نهايتا به صورت وسيله‌اى بسيار مؤثر و سودمند در حفظ آئين تشيّع در طول سالهاى نامساعد و شرايط خصومت‌بار سياسى نقش