برخى از علماء ( 33 ) نسبت به موفقيّت امام باقر ( ع ) در طول زندگيش و يا حتى دعوى امامت از سوى او ترديد كرده‌اند . در واقع ، اين امكان وجود دارد كه بسيارى از احاديثى كه در اين رابطه با امام باقر ( ع ) منسوب است بعدها توسط پيروان او كه پس از او زنده ماندند بوجود آورده باشند . در عين حال معيار قاطع و صريحى در رد يا قبول اين احاديث وجود ندارد و ما بايد بنابر آنچه دلائل و شواهد محيطى مقرر مىدارند آنها را به صورتى كه در قديم‌ترين مجموعه احاديث تشيّع ( اصول كافى ) پيدا مىشوند بپذيريم . علاوه بر اين ، تصديق امامان بعدى از همان نسل و شجره پاك از احاديث و انكار و نفى بسيارى از احاديث ساخته و پرداخته شده به وسيله بعضى از پيروان متعصّب خاندان پيامبر ، باعث تقويت و تائيد احاديث موجود مىگردد . گرچه امام محمد باقر ( ع ) ، پيروان پدرش را به ارث برد ولى خواه‌ناخواه بيش از پدرش با مسائل جدّىترى روبرو مىشد . زين العابدين ( ع ) به آسانى مىتوانست با تكيّه بر روى اين اصل و زمينه كه از نسل پيغمبر و علاوه بر آن از نسل على ( ع ) است با تبليغات مختار در مورد امامت ابن الحنفيه به مقابله برخيزد . پس از رحلت زين العابدين ( ع ) ، بسيارى از اعقاب فاطمه ( ع ) نيز ، يا با انگيزهء جاه‌طلبى و يا نارضايتى از اين عقيده كه امام تنها هدايتگر و منجى روحانى است ، آنچنان كه زين العابدين ( ع ) معتقد بود ، دعاوى خود را به اينكه وارث و جانشين پيامبراند اظهار كردند . از اين رو ، مسأله‌اى كه بلافاصله امام باقر ( ع ) با آن روبرو شد تنها منشأ خارجى نداشت بلكه از ميان حلقه خاندان خود ريشه مىگرفت . نهضت‌هاى دو رقيب نيرومندش ، عبد اللّه المحض كه در انديشه فرزندش محمّد النفس الزكيه در تلاش بود و نيز برادر ناتنى امام باقر ( ع ) ، زيد بن على زين العابدين ، به تفصيل در فصل بعدى مورد بحث قرار خواهد گرفت . در اينجا كافى است تا به صورت گذرا خاطرنشان كنيم كه فعّاليّت‌ها و استعدادهاى زيد بن زين العابدين ( ع ) ، دلپسند بسيارى از شيعيان شد و درگيرى شديدى با امامت محمد باقر ( ع ) داشت . در عين حال ، در اين رقابتها ، امام باقر ( ع ) و پيروانش بطور محسوس ، تحت الشعاع زيد قرار گرفتند و اين امر محمّد باقر ( ع ) را به گذاشتن تأكيد زياد بر روى مسأله مشروعيّت و حقانيّت در نهضت تشيّع رهنمون ساخت .