سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )
234
تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )
شمرده و تعداد كل قربانيان را 92 نفر ذكر مىكنند . ( 59 ) اگر اين مطلب درست باشد از اين جهت به نظر مىرسد كه سرهاى كسانى كه معروفيّت قبيلهاى نداشتهاند به بارگاه ابن زيا برده نشده است و بنابراين رقم پائين 72 شهيد را نتيجه مىدهد . طبرى و دينورى اسامى و شماره سرها را كه به كوفه حمل شد به صورت زير فهرست مىكند : كنده ، سيزده ، هوازن ، بيست ، تميم ، هفده ، اسد ، شش ، مذحج ، هفت ، ثقيف ، دوازده ، ازد ، پنج ، و هفت نفر ديگر كه انتساب قبيلهاى آنها معلوم نيست . ( 60 ) اختلاف كمى بين فهرستهاى اسامى طبرى و دينورى وجود دارد ، در حالى كه طبرى ذكر مىكند كه مذحج هفت سر را حمل كردند و نامى از دوازده سر ثقيف نمىبرد ، دينورى هفت سر مذحجى را حذف كرده و يادآورى مىنمايد كه دوازده سر متعلق به ثقيف بوده است . علاوه بر ذكر اين نكته كه پنج سر هم به وسيله ازد گرفته شده بود . مداقّه بر روى مآخذ ديگر هر دو را تائيد مىكند : هفت سر متعلق به مذحج و دوازده سر متعلق به ثقيف حمل شد . اين ارقام ، تعداد كلّ 87 قربانى قتل عام را كه سرهايشان به بارگاه ابن زياد برده شد ، نشان مىدهد . طبرى و ديگر مآخذ به تفصيل چگونگى ترتيب نهانى فرار پيروان حسين ( ع ) را از كوفه به كربلا مىدهند . ( 61 ) علاوه بر اين ، چند اسم از كسانى را مىيابيم كه با ارتش اموى به كربلا آمدند و وقتى كه چنين رفتار موهن به مقدّسات را كه از طرف امويان نسبت به نوه پيامبر ديدند بيشتر از اين نتوانستند در مقابل احساسات خود نسبت به خاندان پيامبر مقاومت كنند و از ستون نظامى امويان گريختند و شريك غمهاى حسين ( ع ) شدند . علاوه بر حرّ ، كه تفصيل فرارش به سوى حسين ( ع ) بسيار گزارش شده است ، همچنين معمولا روايت مىشود كه در صبح عاشورا ، چند لحظه قبل از اين كه نبرد آغاز گردد ، سى نفر از اشراف كوفه كه در ارتش ابن سعد بودند از آنجا به طرف اردوى حسين ( ع ) پا به فرار گذاشتند و همراه او به خاطر او جنگيدند . ( 62 ) ازين گذشته ، بار ديگر بايد به اين نكته توجه كرد كه مسدود بودن همه جادههايى كه به كوفه و اطراف آن ختم مىشدند امكان ورود به كربلا و يارى