سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )

179

تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )

3 - على ( ع ) ، حد اقل در حضور حسن ( ع ) مورد لعن و شتم قرار نگيرد ، موضوعى كه معاويه از آغاز خلافت على ( ع ) آن را انجام مىداده است . ( 56 ) شرط اول ، كه حسن ( ع ) پنج ميليون درهم خزانه كوفه را براى خود نگه مىدارد به دو دليل روشن ، بىاساس و نامفهوم است . اولا ، حسن ( ع ) تا زمان عقد پيمان صلح تنها خليفه كوفه بود و از اينرو خزانه ، پيش از اين در مالكيّت خود او بود . ثانيا مآخذ همگى بر اين مطلب متفقند كه على ( ع ) اين عادت را دقيقا رعايت مىكرد كه در آخر هر هفته خزانه را خالى و توزيع مىنمود . بنابراين باور كردن اين موضوع بسيار مشكل است كه در فاصله چند ماه حكومت حسن ، ( 57 ) به خصوص با توجه به مخارج سنگين جنگ و هرج و مرج ادارى ( بنابراين جمع‌آورى ماليات ) ناشى از رحلت و شهادت ناگهانى على ( ع ) ، خزانه كوفه با پنج ميليون درهم پول پر شده باشد . توجّه به اين نكته جالب است كه پس از فاصله طولانى كه در آن طبرى از درندگيهاى بسر بن ابى ارطاة ، در اداره بصره سخن به ميان مىآورد ، چهارمين شرط صلح را ذكر مىكند . وى مىگويد كه : « حسن ( ع ) با معاويه بر اساس اين شرط صلح كرد كه به همه دوستان و پيروان على ( ع ) در هركجا كه باشند عفو عمومى و امنيّت و آسايش اعطاء شود . » ( 58 ) همچنانكه در زير خواهيم ديد ، اين شرط را ديگر مآخذ در جاى مناسب خود ثبت مىكنند . دينورى در خبر مربوط به صلح حسن ( ع ) شرايط زير را ثبت مىكند : 1 - كه با هيچ‌كس از مردم عراق ، با اهانت رفتار نشود و صلح و امنيّت آنها تضمين گردد بدون اينكه سابقهء جرم و اتهام آنها در نظر گرفته شود . 2 - حسن ( ع ) سزاوار درآمد سالانه ناحيه اهواز ( به جاى دارابجرد در طبرى ) است . 3 - در اعطاى عطايا و پاداش‌ها به بنى هاشم ( علويان و عباسيان ) بر بنو عبد الشمس ( بنى اميه ) حقّ تقدّم داده شود . ( 59 ) ابن عبد البر . و ابن الاثير ، دو نفر از نويسندگان منصف در زندگى اصحاب پيامبر ، و مآخذ ديگرى علاوه بر اين ، دو شرط ديگر را نيز ثبت مىكنند .