سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )
137
تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )
عمر آنچنان تحت تاثير اينان قرار گرفت كه در سياست ديوان خود تجديد نظر كرده و تعديلاتى بوجود آورد و حقوق اين افراد را به سطح مهاجرين اوليه ، اهل القادسيه ، رساند . ( 43 ) اين امر انگيزه بيشترى به ديگران داد تا به سوى كوفه فوج فوج حركت كنند . بدين ترتيب ، جمعيت اعراب شهر فزونى يافته و در اكثر اوقات بر تعداد قبائل و طوائف عرب افزوده مىشد . دومين جريان كوفه ، امواج تازه فارسيان بود . دلائل فراوانى براى حركت به سوى كوفه و شهرهاى ديگر وجود داشتند كه به طور مختصر ارائه خواهند شد . در نتيجهء اين جريانات تازه ، جمعيت كوفه در مدّت چند سال ، حتى قبل از پايان خلافت عمر ، به صورت چشمگيرى افزايش يافته بود . گفته مىشود كه بفاصله كوتاهى پس از مرگ عمر وقتى كه عثمان ، وليد بن عقبه را به عنوان حاكم كوفه به سال 24 / 645 يا 25 / 646 منصوب كرد تنها تعداد مردان جنگى ( مقاتله ) ، بالغ بر 40000 نفر بودند . ( 44 ) با ملاحظه اكثر تازهواردين اوليّه قادسيّه ، كه همگى مرد جنگ نبودند بلكه كوفه را منزل دائمى خود كرده ، و تعداد زيادى از بردگان و اعضاى خانواده 40000 لشكر ، بايد در دههء اول ، جمعيت كوفه بالغ بر صد هزار نفر شده باشد . بر اين رقم بايد تعداد زيادى از كسانى را كه بتدريج سواد كوفه - زمين حاصلخيز كشاورزى عراق - را اشغال كردند ، افزود ، زمينهايى كه عمر دستور داده بود نبايد بين فاتحان قادسيّه تقسيم بشود بلكه براى كسانى كه بعد از اين به منطقه خواهند آمد اختصاص يابد . به ساكنين اصلى سواد اجازه داده مىشد تا سرزمين را مانند مردم تحت حفظ ( ذمه ) كشت كنند و قرار بر اين بود تا مالياتهايى پرداخته تا بتوان از آن براى حقوق كوفيان استفاده كرد . ( 45 ) از سوى ديگر ، سرزمينهاى متعلق به پادشاهان ساسانى و خاندانهاى سلطنتى ( معروف به صوافى ) ، توسط عمر براى استفاده انحصارى فاتحين قادسيّه نگه داشته شد . به آنها اجازه داده شد كه در ميان خودشان ، اگر بخواهند در آن اقامت گزينند ، تقسيم كنند و يا مسئوليت آن را به مديرانى كه خود انتخاب مىكنند ، بسپارند . نتيجه امر اين بود كه در مدت كوتاهى از شهر كوفه با جمعيت متراكم روستاهايى كه ساكنين آن ، علاوه بر كشت كنندگان اصلى ، كسانى بودند كه بدانجا رفته تا روى زمينهاى بدست آمده كار كنند .